Избранное

Happy birthday my Hero #اعظم_خجسته


Dearest father, you are the one who have always been my source of inspiration, happiness, hope and enjoyment. You are the one who step by step guided me and showed me to do the things that I felt could not have done, but did, so because you were and are always there for me. May God bless you my hero!

You are the one who protects me from any kind of harm that may come to me,
you are the huge and powerful wall of my life that never break down!
May God protect you!
Читать далее «Happy birthday my Hero #اعظم_خجسته»

Реклама
Избранное

Сарҳади номус

Чи рафтааст бародар, ки нотавон шудаем?
Ва сарбазертарин мардуми ҷаҳон шудаем!?
На заррае шарафу нангу орамон монда
Ки дастмоли ҳавасҳои ину он шудаем! Читать далее «Сарҳади номус»

Избранное

ДУР АЗ МАНӢ..

Дар орзуи як нафас оромишам, Гулӣ
Бо ёди ту ҳанӯз нафас мекашам, Гулӣ
Ғурбат бубин чигуна маро хаста кардааст
Ҳар рӯз рӯ ба нестиам, коҳишам, Гулӣ
Вақте ки нестӣ шаби ман ҳам ба хайр нест
Тар мешавад тамомии шаб болишам, Гулӣ
Читать далее «ДУР АЗ МАНӢ..»

Избранное

#ҲАМРАНГИ_ХУДАМ

Дар пеши касе дарди дили танг нагуфтам
Хомӯшаму чун мурғи шабоҳанг нагуфтам
Монанди фалонӣ нашудам шоири дарбор
Чизе ба ҷуз аз миллату фарҳанг нагуфтам
Ойина манам, об манам, мазҳабам ишқ аст
Бо шишадилон марсияи санг нагуфтам
Бисёр ғазал гуфтаам аз ваҳдати дилҳо
Аз сулҳу сафо гуфтаам аз ҷанг нагуфтам
Читать далее «#ҲАМРАНГИ_ХУДАМ»

Избранное

НИҚОБ

Дар хилвати худ шаробро бардоред
Болои шароб обро бардоред
Эй зоҳиди худпараст эй ҳазрати шайх
Аз чеҳраи худ ниқобро бардоред!
#Бадоҳа
Фирдавси Аъзам

Избранное

КУРӢ

Гуфтанд иттифоқи милал рӯи касрат аст
Чизе ки дар замонаи мо нест Ваҳдат аст!
Инсон ба чашми танги шумо «Масх»-и Кофкост
Мавҷуди зиштрӯ ки сазоврои нафрат аст!
«Кӯрӣ» ки худ хулосаи имрӯзи одам аст
Мақсуди ин китоб набуди басират аст!
Читать далее «КУРӢ»

Избранное

#ДУ_УҚОБ #ПИРУ_МУРИД

Имрӯз 20.05.2018 зодрӯзи ду устураи адабиёти муосири Тоҷикистон, пиру мурид, устоду шогирд, ду абармарди беҳамто, ду шоири дардошно, ду пояҳои устувори назми тоҷик, устодони равоншод Муъмин Қаноъат ва Лоиқ Шералӣ аст.
Ҳар ду дар як рӯзу як моҳ ба дунё салом гуфтанд — Устод Муъмин Қаноъат 20 майи соли 1932 ва устод Лоиқ Шералӣ 20 майи соли 1941 ба дунё омаданд. Аммо падрудашон фарқ мекард. Лоиқ дар синни 59 солагӣ чашм аз ҷаҳон барбаст ва агар умр вафо мекард, устод Муъмин Қаноъат имрӯз дар ҳалқаи пайвандон 86 — солагияшро ҷашн мегирифт, ки шӯрбахтона зодмаргашро ба сӯг менишинем.
Читать далее «#ДУ_УҚОБ #ПИРУ_МУРИД»

Избранное

Барои устод Қаноъат

Шунидам, ки устоди шеъри буланд
Ки буд рӯзгоре каме дардманд

Ба ҳаштоду шаш омаду пар кашид
Дилам хун шуд аз дида ашкам чакид

Дуо мекунем аз Худованди ҷон
Ки шодӣ бубахшад ба рӯҳу равон

Бубахшад ба ҷонаш шукӯҳи дигар
Набахшад ба мо ғуссае бештар

Ки мо худ ба андоза ғам дидаем
Хуширо, дареғо ки кам дидаем
Читать далее «Барои устод Қаноъат»

Избранное

#ХУДАМ_БАРОИ_ХУДАМ_ЯК_РАФИҚ_МЕМОНАМ

Дилам гирифт, дилам мурд аз ҳавои шумо
Куҷо равам, ки раҳо бошам аз ҷафои шумо

Ба сӯи ғурбати талх аз диёр кӯч кунам?
Ки «танг» мекунам ин шаҳрро барои шумо!

Мане, ки дар бағалам сад чароғ месӯзад
Чаро қадам бигузорам ба ҷойпои шумо!?
Читать далее «#ХУДАМ_БАРОИ_ХУДАМ_ЯК_РАФИҚ_МЕМОНАМ»

Избранное

ИНЧО ФАЛАСТИН АСТ

Дар саҳнаи замин
Рақси гулӯлаҳост
Хунрезиву асорату куштору тиру ҷанг
Шаҳре харобгаштаву тифле миёни хун
Овози даҳшатовари бумбу туфангҳост
Инҷо Фаластин аст!
Инҷо ҳалокат асту шаҳодат, таҷовуз аст
Овози гиряҳои ҳазорон фариштаҳо
— Ин кӯдакони аз падару модарон ҷудо
Сад сояи шикаставу сад рӯҳи бенаво
Ҷое, ки осмони сиёҳаш гирифта аст
Борони ҷангу ҳодиса ба боми хонаҳо
Саррез мешавад…
Читать далее «ИНЧО ФАЛАСТИН АСТ»

Избранное

Плагиат

Як даст ба сирқатему як даст ба кор
Афсӯс ки корамон шуда рӯбардор
Эй он ки ту обруи миллат бурдӣ
Даст аз сари илму олимиат бардор

#Бадоҳа
#Диссернет
Ф.А

Избранное

КОБУЛ

Барои мардуми шарифи Афғонистон

Сад доғро ба миллати маҳзун гузоштед
Дар сина ҷои ишқ, ғам афзун гузоштед
Се вақт рӯи суфраи мо як ҷаноза аст
Дар зарфи пора пораи дил хун гузоштед
Эй қотилони отифаю ишқу зиндагӣ
Рӯи тамоми хотира нохун гузоштед
Читать далее «КОБУЛ»

Избранное

ЯК ТОРИ МӮ

Айвони ман тиҳист, парасту биёваред!
Безорам аз сукут, ҳаёҳӯ биёваред

Инҷо шукӯҳи манзараҳо бетароват аст
Аз кӯчабоғи деҳкада шаббӯ биёваред!

Ҳар сӯ нигоҳ мекунам инҷо ғариба аст
Як ошно чу ойина якрӯ биёваред

Як мушт шеъри нағз аз устод Рӯдакӣ
Бӯе зи Мулиёну лаби ҷӯ биёваред
Читать далее «ЯК ТОРИ МӮ»

Избранное

Яъне чӣ?

Дӯстон, як савол, медонед қудрати иттиҳод яъне чӣ?
Дар ҷаҳоне, ки ғарқ дар пастист зистан дар чакод яъне чӣ?

Мо иҷоза намедиҳем касе хонаи сулҳро хароб кунад
Бишканад дасти шуми бадхоҳе, ки навишт: «ин ниҳод яъне чи»?!

Сулҳ, уммед, ишқ, озодӣ, кӯшишу эътиқод мехоҳад
Мо ба лутфи иродаҳо дидем меваи эътимод яъне чӣ!
Читать далее «Яъне чӣ?»

Избранное

#АҲЗОБИ_ЧОПЛУС

Оҳой! муддаиёне, ки хуб «машҳуред»
Бидуни баҳрае аз донишеду мағруред!

Шумо ба анҷумани боди сард пайвастед
Ки қотилони ҳазорон чароғи гулнуред

Ба лутфи Мансабу Қонун чи зулмҳо кардед
Ки узви «Маҷлиси шӯрои дасти пурзӯред»
Читать далее «#АҲЗОБИ_ЧОПЛУС»

Избранное

Шодӣ,парандаест, ки аз мо гурехта…

Вақте ба ҷои отифаҳо гур коштед
Андӯҳро ба синаи миллат гузоштед
Шодӣ, парандаест,ки аз мо гурехтаст
Ҷуз мотаму балову хушунат надоштед
Лаънат ба сояҳои шумо босаводҳо
Ҳиммат ба ҷуз терур ба чизе гумоштед?
Читать далее «Шодӣ,парандаест, ки аз мо гурехта…»

Избранное

Комил Ёдгор – мусаввири мониқалам

(Мутаассифона дар зодгоҳ устохонае надорад, ки дар он саргарм
шавад.)

Наққошӣ ва муҷаcсамасозӣ ҳунарҳое ҳастанд, ки қабл аз пайдоиши хат дар
зиндагии инсон ҳузур доштаанд. Комил Ёдгор, ин мусаввири барҷаста дар тўли наздик ба чиҳилу чанд соли эҷодӣ беш аз 70 иншооту биноҳои фарҳангию давлатиро бо асарҳояш тазйин кардааст, ки ҳунарсолории ў шояд бесобиқа бошад. Фақат дар шаҳри Хуҷанд 6 иншооти бузурги фарҳангӣ тавассути дастони мониқалам — Комил Ёдгор офарида шудаанд.
Читать далее «Комил Ёдгор – мусаввири мониқалам»

Избранное

Дарахтҳои ҳезумшуда

Бидуни муқаддима….
Вақте ки тавоноии куллӣ дар анҷоми кӯчактарин умур, тасмим ва барномаеро надорем, вақте ки ҳаққи интихобро аз мо салб мекунанд, вақте ки аз рӯи иродаи шахсӣ дар анҷоми коре оҷизу нотавонем, вақте ки гуфтору кирдору рафторамонро бо чаҳорчубаҳо ва ҳадду марзҳои худтаъйиншуда маҳдуд мекунанд ва кунҷкованд, ки бидонанд масалан зершалворамон чӣ рангӣ аст, инҷост ки фотиҳаи Озодиро хондаем.
Торих гувоҳ аст, ки инсон тӯли қарнҳо ҳамеша дар ҷустуҷӯи чароғи Озодӣ будааст, то ки онро ҳамеша рӯшан нигоҳ дорад, аммо бодҳое худсохта ҳамвора дар садади хомӯш кардани он бархостаанд.
Читать далее «Дарахтҳои ҳезумшуда»

Избранное

Намоишгоҳи китоб

Маросими ифтитоҳияи сиюякумин Намоишгоҳи байналмилалии китоби Теҳрон сешанбе 11 урдибиҳишт баробар бо якуми Май бо ҳузури Сайидаббос Солеҳӣ вазири фарҳанг ва иршоди исломӣ, Баҳром Қосимӣ сухангӯи вазорати хориҷа ва суфарои кишварҳои хориҷӣ дар мусаллои Имом Хумайнӣ баргузор шуд.

Ин намоишгоҳ, ки ҳамасола дар моҳи май- урдибиҳишт барпо мешавад ва ба муддати даҳ рӯз идома меёбад, ки бузургтарин рухдоди фарҳангии Ховари миёна шуморида мешавад.
Читать далее «Намоишгоҳи китоб»

Избранное

Хоҷа Насриддин ба Эрон бозгашт

Китоби «Бозгашти Хоҷа Насриддин» — асари Темур Зулфиқоров — нависандаи соҳибсабки тоҷик дар интишороти «Фарҳанг ва тамаддун» — и Эрон бо забони форсӣ ва шуморагони 500 нусха чоп шуд. Китоби мазкур тавассути Шоҳмансури Шоҳмирзо — адиб ва коршиноси мизи Тоҷикистон дар Муассисаи фарҳангии Созмони ҳамкории иқтисодӣ (ЭКО) аз забони русӣ ба форсӣ тарҷума шудааст ва нахустин бор аст, ки Зулфиқоров ба муҳити форсизабонони Эрон, Афғонистон ва дигар минтақаҳои форсизабон ворид мешавад. То кунун ҳеҷ асари Зулфиқоров ба забону хати форсӣ тарҷума нашудааст.
Читать далее «Хоҷа Насриддин ба Эрон бозгашт»

Избранное

Мужда:Тоҷнюс аз нав ба кор шурӯъ мекунад

02/05/2018

Сайидмуҳиддин Дӯстмуҳаммадиён, муассиси Созмони “ИНДЕМ” ва сармуҳаррири пойгоҳи Тоҷнюс дар саҳифаи фейсбукии худ эълом кард, ки пойгоҳи Тоҷнюс баъди таътили дусола, ба кори худ шурӯъ хоҳад кард.

Шакли пуррааи эъломи фаъолшавии Тоҷнюсро дар зер бихонед:

“12 соати Озодии баён барои Тоҷикистон”

Хонандаи гиромӣ! Бо дуруд ва меҳр хидмати шумо арз кунем, ки пойгоҳи Тоҷнюс тасмим гирифт баъд аз таътили иҷбории 18 –моҳа дубора дар хидмати мардум бошад. Пагоҳ, санаи 3 юми май-Рӯзи ҷаҳонии Озодии баён.

Бо роҳандозии ин тарҳ, ки шояд дар таърихи журнализми Тоҷикистон назир надорад, мо мехоҳем:
Читать далее «Мужда:Тоҷнюс аз нав ба кор шурӯъ мекунад»

Избранное

ПУТИН

Чӣ рафтааст, ки ҷуз зулму ғам намебинем
Асири панҷаи ин рӯзгори нангинем

На фикри авҷи саъодат, на фикри тарҳи навем
Ки соилони сари роҳи давлати Чинем

Чи солҳо, ки гузашт аз шиори истиқлол
Вале ҳанӯз аҷирони дасти Путинем.

Асири тафриқаему фиреби сад солус
Дучори гиряи бехуд, ҳамеша ғамгинем!

Билоди куфр ба фикри уруҷи инсонанд
Ҳанӯз мо пайи шаръи қавоиду динем!

Расидаанд ба моҳу ба фикри Мирриханд
Дучори масъалаҳои камарбапоинем!
Читать далее «ПУТИН»

Избранное

#РИШВАХОР

رشوه خوار

مردی پیام داد: غزل بی شمار گو
اما برای من کمی از رشوه خوار گو
از انبساط سایه ی دیوارهای فقر،
از تهمت و خیانت و ظلم فشار گو
فردوسی زمان خودت باش،حق بگو
هجویه ای به دولت شب آشکار گو
ما رهروان خسته این راه تیره ایم
از عصمت دریده ی قوم بهار گو
از چشمهای نافذ و لبهای یار نه!
یک بیت از هوای بد روزگار گو
تاریخ انقضای ستایش فرا رسید
از حرفهای پوچ سیاست مدار گو
مکتب فریبخانه ی دانش فروشی است
از مرد ورشکسته! از آموزگار گو!
بیمار می شوی و مداوا نمی شوی
از درد خانه های به دکتر دچار گو
سرمایه های ملت ما کوچ کرده اند
از غربت همیشه ی سرمایدار گو
هر جا که میرویم به شب میرسیم و شب
از شیخ شب نشین و غم انتظار گو
طوفان درد در دل ما موج می زند
از زخم کهنه از دل زار و نزار گو
از عشق سال هاست که مهجور مانده ایم
از درد هجرت و غم چشم انتظار گو
مقصود ما ستاره ی دنباله دار نیست
از این همه مصیبت دنباله دار گو
در مذهب بهار شکفتن به ریشه است
از مرد ریشدار نه! از ریشه دار گو!
بار دگر به خواهشم اصرار میکنم
من مرد داغ دیده ام از رشوه خوار گو

فردوس اعظم

Марде паём дод: Ғазал бешумор гӯ
Аммо барои ман каме аз ришвахор гӯ
Аз инбисоти сояи деворҳои фақр
Аз туҳмату хиёнату зулму фишор гӯ
Фирдавсии замони худат бош, ҳақ бигӯ
Ҳаҷвияе ба давлати шаб ошкор гӯ
Мо раҳравони хастаи ин роҳи тираем
Аз исмати даридаи қавми баҳор гӯ
Аз чашмҳои нофизу лабҳои ёр на!
Як байт аз ҳавои бади рӯзгор гӯ
Торихи инқизои ситоиш фаро расид
Аз ҳарфҳои пӯчи сиёсатмадор гӯ
Мактаб фиребхонаи донишфурӯшӣ аст
Аз марди варшикаста, аз омӯзгор гӯ
Бемор мешавию мудово намешавӣ
Аз дарди хонаҳоибадуктурдучор гӯ
Сармояҳои миллати мо кӯч кардаанд
Аз ғурбати ҳамешаи «сармоядор» гӯ
Ҳарҷо,ки меравем башаб мерасему шаб
Аз шайхи шабнишину ғами интизор гӯ
Тӯфони дард дар дили мо мавҷ мезанад
Аз захми куҳна аз дили зору низор гӯ
Аз ишқ солҳост, ки маҳҷур мондаем
Аз дарди ҳиҷрату ғами чашминтизор гӯ
Мақсуди мо ситораи дунболадор нест
Аз ин ҳама мусибати дунболадор гӯ
Дар мазҳаби баҳор шукуфтан ба решаас
Аз марди ришдор на аз решадор гӯ!
Бори дигар ба хоҳишам исрор мекунам
Ман марди доғдидаам, аз ришвахор гӯ!

#Фирдавси_Аъзам
#Ришвахор
#Тоза

Избранное

ЯК ХАТТ ФОСИЛА

Тамоми мутуни торихии эронӣ ба хатти порсӣ аст ва танҳо роҳи дастёбӣ ба улуму фунун, маҳоратҳо, адабу фарҳанг ва ҳар риштаи дигар дар миёни порсиён ҳамин хатт аст. Пас чаро мо эрониёни Фароруд барои пайванд хурдан бо гузаштаи худ ба ин хатт, ки хати аслиамон аст барнамегардем?
Инро бояд бипазирем, ки агар забони инглисӣ забони тиҷорат, забони фаронса забони илму ҳуқуқ ва забони арабӣ забони дин аст, пас забони порсӣ забони шеъру мусиқиву ҳунар, маърифату донойӣ ва аз ҳама муҳим забони аслии мо аст!
Агар шоирони мо набуданд, агар Фирдавсӣ набуд, Рудакӣ набуд, Мавлоно набуд….инак забони порсӣ ҳам набуд.
Торих гувоҳ аст, ки ирониён дар пешрафту рушди забону хатти порсӣ нақши таъинкунандае доштанд. Ва ҳамин торих мегӯяд, ки торихи мо мардуми Тоҷикистон, Афғонистон, Эрон ва шарқи Узбакистон комилан тафкикнопазир аст.
Ифтихори мо порсигӯёну порсисароён ҳамин хатт аст, ки бо забон пайванди танготанг дорад ва танҳо адабиёти ғании порсӣ аст, ки ба ганҷинаи адаби ҷаҳонӣ наздики 25 ҳазор шоири соҳибдевон тақдим дошта аст. Миёни мову Эрону Афғонистон танҳо фосила як хатт аст.

Зинда бод порсӣ.

یک خط فاصله

تمامی متون تاریخی ایرانی به خط پارسی است و تنها راه دستیابی به علوم و فنون و مهارتها و ادب و فرهنگ و هر رشته ای دیگر در میان پارسیان همین خط هست. پس چرا ما ایرانیان فرارود برای پیوند خوردن با گذشته خود به این خط که خط اصلی امان است برنگردیم؟
این را باید بپذیریم که اگر زبان انگلیسی زبان تجارت، زبان فرانسه زبان علم و حقوق، و زبان عربی زبان دین است پس زبان پارسی زبان شعر و موسیقی و هنر و معرفت و از همه مهم زبان اصلی ما است.
اگر شاعران ما نبودند، اگر شاهنامه نبود، اگر اثار رودکی نبود، اگر… اینک زبان پارسی هم نبود!
تاریخ گواه است که ایرانیان در پیشرفت زبان و خط پارسی نقش تعیین کننده داشتند. و همین تاریخ میگوید که تاریخ ما مردمان تاجیکستان و افغانستان و ایران و شرق ازبکستان کاملن تفکیک ناپذیر است.
افتخار ما پارسی گویان همین خط است که با زبان پیوند تنگاتنگ دارد و تنها ادبیات پارسی است که به گنجینه ادب جهانی نزدیک ۲۵ هزار شاعر صاحب دیوان تقدیم داشته است. میان ما و ایران و افغانستان تنها فاصله یک خط است!
زنده باد پارسی!

Избранное

Худо дар ҳиҷоб нест

#خدا_در_حجاب_نیست!

در خانه ی دل است فقط در کتاب نیست!
این یک حقیقت است خدا در حجاب نیست!

نقّاشْ تا شدیم فقط درد می‌کشیم
اندازه ی غمِ دلمان هیچ قاب نیست!

ما با جهان تنگ شما خو نمی‌کنیم
کنجِ قفس که عرصه ی بالِ عقاب نیست!

غوکان به کنجِ برکه و مُرداب قانع اند
جای نهنگ گوشه‌ای این منجلاب نیست

«نابُرده رنج، گنج مُیسر نمی‌شود»
این گنج زود یافته تان جز حباب نیست

بی عشق چار فصل خدا فصل مردن است
اصلاً دلیل گرمیِ روز آفتاب نیست!

گاه از مرور خاطره‌ها مست می‌شوی
گاهی دلیل مستیِ آدم شراب نیست

شب، نصف شب، سپیده دمان،صبح، هر زمان
آسوده آن کسی است،که در بندِ خواب نیست!

#فردوس_اعظم
#شعر_امروز_تاجیکستان
غزل تازه

https://telegram.me/firdavsiazam

Избранное

شاعری از تبار آیینه ها

درخت تنومند ادب پارسی، امروز در سراسر ایرانشهر سایه گسترده است و شعر امروز ایران، افغانستان و تاجیکستان نیز شاخساران سایه‌گستر آن هستند.

امروز از کشورهای فارسی زبان سرایندگانی برخاسته‌اند که کوله‌باری از دانش و تجربه نسل‌های پیش را بر دوش دارند و نگاهشان به راه پرفراز و نشیبی است که تا آینده‌ای درخشان‌تر ادامه دارد.

ارتباطات بیشتر، هم‌نشینی و هم‌اندیشی سرایندگان پارسی‌گو، همراه با دگرگونی‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی چند دهه اخیر، زمینه رشد بهتر و بیشتر این سخنوران نواندیش را فراهم آورده است.

یکی از این میانه، فردوس اعظم، سراینده توانا و روزنامه‌نگار جوان تاجیک است که تاکنون از او دو دفتر شعر با نام «ابرهای آبی» و «یک بغل غزل» منتشر شده است. دفتر حاضر «آیین آیینه» نیز دربرگیرنده بیش از 60 غزل از اوست که در امتداد دو اثر پیشین همچون آیینه، بازتابی از زلالی حس درونی شاعر شوریده حال است.

بیشتر غزل‌های این دفتر، عاشقانه‌های زمینی هستند و این شرح اشتیاق شاعر، سرشار است از عواطف و احساسات شخصی که در محیطی ساده و صمیمی به تصویر کشیده شده‌اند.

کلیدواژه غزل‌های شاعر در این دفتر، چنان‌که از نامش نیز پیداست، «آیینه» است. فردوس، هم‌مسلک بیدل و آیینه او نیز از جنس «آیینه معشوق نما»ی بیدل است.

آیینه بیش از هر واژه‌ای در شعر او تکرار شده است اما هر بار شاعر در آیینه سخن خود جلوه‌ای دیگر از یار و نمایی متفاوت از خویش یا جامعه را باز می‌نمایاند. این آیینه‌ها گاه «پاک و بی‌ریا» و گاه بازگو کننده «خاطره»ها و در جایی دیگر «پُرگرد» و «آلوده به زنگار» و یا کنایه از «چشم تار» هستند، ولی گاه چنان برای شاعر مقدس اند که به نامشان سوگند می خورد:

قسم به آیینه‌ها هیچ کس شبیه تو نیست
تو برگزیده شدی، انتخاب را چه‌کنم

اندیشه فردوس ایرانشهری است و جفرافیای شعرش به پهناوری ایرانشهر گسترده است؛ او پیش‌تر در دفتری دیگر گفته است:

تاجیک و افغان و ایرانی همه از یک تبار
از دوشنبه من به کابل سوی تهران آمدم
آمدم تا خویش را در خویشتن پیدا کنم
چون نشان آل سامان بر خراسان آمدم

و در غزل‌های این دفتر از خجند، سمرقند، بخارا، ورزاب، شیراز، بلخ و تبریز می‌گوید؛ از آمودریا و اروند سخن می‌راند و اگر به فراخور بیان حال از قله پامیر نام می‌برد، توازن در نگاه را رعایت می‌کند و همان‌جا از دماوند نیز یاد‌می‌کند:

چشمت شبیه قله پامیر پُرشکوه
دل را به یک نگاه دماوند می‌کنی

سنت‌های کهن و فرهنگ مشترک مردم ایران، تاجیکستان و افغانستان که شاعر از کودکی تا جوانی با آنها خوگرفته است، در لابلای غزلش به چشم می‌آید:

نوروز از نگاه تو آغاز می‌شود
بی‌شک خدای موسم عشق و سرور تو

حالا که عید آمده، از من سراغ کن
از کوچه نگاه دلم کن عبور تو

یا

باز کن در را که امشب باز یلدا آمده
دختر گیسو بلند نیک سیما آمده

سفره‌ها را پهن کن، آجیل و شیرینی بیار
زآن که مهمان از دیار عشق اینجا آمده

کشمش و گردو و کرچ تربُز و سیب و انار
این همه از سفره مردان والا آمده

ما همه در منزل مادر کنار همدگر
فرصت شهنامه‌خوانی‌های بابا آمده

باز کن دیوان اشعار لسان‌الغیب را
تا ببینی غنچه فالت شکوفا آمده

دختر خورشید را، این شب به دنیا داده است
سنت این شب یقینا از اوستا آمده

نصف شب ناگه صدای تق‌تق در می‌رسد
باز کن در را که امشب باز یلدا آمده

نگاه او به ادب فارسی و بزرگان شعر نیز به همان اندازه گسترده است و از آشنایی او با متقدمان و معاصران حکایت دارد. اگر ‌در جایی از حافظ و سعدی، مولوی و نظامی، گنجوی، بیدل دهلوی و باباطاهر یاد می‌کند و در پیروی از حافظ شهر خجند را به یار تقدیم می‌کند، در جایی دیگر معاصرانی همچون زنده‌یاد لایق شیرعلی شاعر معاصر تاجیک و یا فروغ فرخزاد، حسین منزوی، قیصر امین‌پور و سهراب سپهری را هم فراموش نمی‌کند و خنده یار را به شکوه غزل‌های منزوی همانند می‌کند، یا با زبان «فروغ» از یار فروغ طلب می‌کند:

امشب بیا و خاطره‌ها را مرور کن
اما تو «با چراغ بیا» با سپاه نه!

شعر شاعر «شاهد همه دردهای» اوست. اگر در جایی می‌گوید «غزلم درد می‌کند» یا «حجم تمام درد مرا شعر می‌کشد»، درد او تنها هجران و فراق یار نیست. او رنج زنده زنده سوختن «فرخنده»ها را در آتش جهالت زهدفروشان ریایی جامعه با همه وجود خویش حس می‌کند و از آن شِکوه می‌کند:

سر بریدند و گفتند که خدمت این است
هرکجا جار کشیدند، دیانت این است

عشق را دار زدند، عاطفه را سوزاندند
با همین سادگی گفتند، محبت این است

عزم کردند دلیری خود اثبات کنند
جانِ «فرخنده» گرفتند که همت این است

او در نکوهش آتش جنگی که دامان هم‌تباران افغان را گرفته است، از دست سیاست‌بازان و جنگ‌سالاران زبان به گلایه می‌گشاید:

لعنت به جنگ و اسلحه، لعنت به این همه
گرد مدار حادثه گردیده‌ایم ما

دنیا میان آتش و خون رنگ خویش باخت
از جنگ‌ها چه خیر مگر دیده‌ایم ما؟

و در جایی دیگر شاعر نواندیش با تلخکامی روی به خرافه‌باوران و کهنه‌اندیشان زمانه می‌گوید:

با کهنگی باور خود خو گرفته‌اید
در تنگنای سینه‌تان عطر عید نیست

عمریست تا اسیر خرافات مانده‌اید
در ذهنتان بشارت حرف جدید نیست

فردوس در انتخاب واژگان، خود را گرفتار دایره بسته واژه‌های متداول در غزل قدیم نمی‌کند. واژه‌ها و ترکیب‌هایی همچون فلوت، عنکبوت، پنجره، عینک، شیشه، کفش، حوض خانگی، خودکار، دریای عسل، قرص خواب، عروسک، گل‌مصنوعی، دکتر، استکان و… در غزل فردوس برای کمک به بیان بهتر، ملموس‌تر و خودمانی‌تر مفاهیم به کار می‌رود و محتوای شعر او را امروزی‌تر و از تکرار و یک‌نواختی دور می‌کند:

سیرت ما را به ظاهربینی چشمان خویش
پشت عینک‌های خودبینی تماشا می‌کنید

لحن برخی واژه‌ها به ویژه آنجا که در توصیف سیمای یار است و به یار از «موت» یا «چشمات» می‌گوید، چنان ساده و صمیمی می‌شود که به نجوای عاشقانه بیشتر نزدیک است تا غزل عاشقانه:

با رفتنت سفیدی مویم فزود، آه
روزم سیاه رنگ همانند موت شد

این رویکرد بی‌پیرایه شاعر در انتخاب واژگان باعث شده است که شنونده لحن و لجهه تاجیکی او را نیز در لابلای غزل حس کند، به ویژه آنجا که «گپ»‌زدن را به جای صحبت‌کردن، «الو گرفتن» را به جای آتش‌گرفتن، «از من سراغ کن» را به جای از من سراغ بگیر، «استید» را به جای هستید، «هی» را به جای همیشه، «گاز کردن» را به جای گاز زدن و یا «نسبزد» را به جای سبز نشود، به کار می‌برد و یا آنجا که برخی واژگان متداول در بین تاجیک‌ها همچون حَولی (حیاطِ خانه)، جف زده از مصدر جفیدن ( واق واق کردن سگ)، کرچ تربُز (قاچ هندوانه) و کم‌بغل (تهی‌دست) را به روانی در غزل خود جای می‎دهد و بر غنای شعر فارسی می‌افزاید.

فردوس به خاطر ارتباط نزدیک فرهنگی و ادبی با ایران و انتشار آثارش به خط فارسی در ایران، سخنش بر دل همزبانانش در ایران و افغانستان می‌نشیند و حس و حال شعرهایش به حال و هوای احساسی در غزل ایران نزدیک‌تر است.

بی‌گمان حضور شاعران نواندیش، خوش ذوق، مردمی و هویت‌خواه همچون فردوس اعظم در گستره ادبیات فارسی، می‌تواند پیوندهای فرهنگی مستحکم‌تری بین مردمان کشورهای فارسی زبان ایجاد کند و زمینه‌ساز همبستگی، اتحاد و یگانگی مردمان فلات ایران در آینده باشد.

#شاهین_سپنتا
#نویسنده

اسفندماه 1396 خورشیدی

@firdavsiazam

Избранное

Пушти хати гӯшӣ

Модар: Салом бачам
Ман: Салом очаҷон
Модар: Чӣ ҳол дорӣ? Аҳволат хуб аст? Куҷо ҳастӣ?
Ман: Шукр очаҷон, хубам, дар ҳоли гузаштан аз марзам.
Модар: Кадом марз бачам?
Ман: Ҷавонӣ…
Модар: Эй бачаме! Ин марзҳо гузаштанианд, фақат меҳри модарию фарзандӣ марз надорад ва хатти марзро ҳар шаб бо чашмҳои тарам мола мекунам…
Ман: Ҳо, ту ҳеч вақт аз марзи модариат нагузаштӣ. Дӯстат дорам ва бӯят ҳамеша ҳамроҳи ман аст.

Избранное

Эй халсаи шароб

آیینه مست میشود از حسن روی تو
گل هم به وجد آمده از عطر بوی تو

لبخند میزنی و فریبنده میشوی
پر می‌کشد چکاوک روحم به سوی تو

حرفی بزن، شكوه صدای تو معجزه ست
امید زنده میشود از گفتگوی تو

خورشید پشت پلك لطیف تو خفته است
شب جلوه است از صفت رنگ موی تو

از مهر و ماه و آینه، از آب، برتری
یک دم مباد خسته، دل از جستجوی تو

گفتی که آرزوی بزرگ تو چیست؟ نیست،
از هر چه هست و نیست مگر آرزوی تو

ای خلسه شرابِ تو مستی فزای من
پر می کنم پیاله دل از سبوی تو

#فردوس_اعظم
#غزل_معاصر_تاجیکستان

Ойина маст мешавад аз ҳусни рӯй ту
Гул ҳам ба ваҷд омада аз атри бӯи ту

Лабханд мезанию фиребанда мешавӣ
Пар мезанад чаковаки рӯҳам ба сӯи ту

Ҳарфе бизан,шукӯҳи садои ту муъҷизаст
Уммед зинда мешавад аз гуфтугӯи ту

Хуршед пушти пилки латифи ту хуфта аст
Шаб ҷилваест аз сифати ранги мӯи ту

Аз меҳр, моҳ, ойина, гул, об, бартарӣ
Як дам мабод хаста, дил аз ҷустуҷӯи ту

Гуфтӣ ки орзуи бузурги ту чист? Нест
Аз ҳарчи, ҳасту нест магар орзуи ту

Эй халсаи шароби ту мастифазои ман
Пур мекунам пиёлаи дил аз сабуи ту

#فردوس_اعظم
#غزل_معاصر_تاجیکستان

https://telegram.me/firdavsiazam

Избранное

Барои модарам

#برای_مادرم

خبر رسید که در روز عید بیماری
دلم گرفت و شد از دیده اشک غم جاری

به روزگار، به غربت، به جادّه‌ها لعنت!
که دور کرده مرا از تو وقتِ ناچاری

آهای باد که از شهرِ یار می آیی
چرا پیام خوش از مادرم نمی آری؟

بگو که خسته ام از دست این جدایی ها
تمام قلب منی وقت خواب و بیداری

گشوده ام به دعا دست و می رسد الهام
دوباره مادر من! خوب می‌ شوی، آری!

بخند خنده تو طرح باغ و آیینه است
که دلنوازترین خنده را به لب داری

به آب و آینه و گل دخیل می بندم
که زودِ زود سر از روی درد برداری

Хабар расид, ки дар рӯзи ид беморӣ
Дилам гирифту шуд аз дида ашки ғам ҷорӣ
Ба рӯзгор,ба ғурбат,ба ҷоддаҳо лаънат!
Ки дур карда маро аз ту вақти ночорӣ!
Оҳой бод, ки аз шаҳри ёр меойӣ
Чаро паёми хуш аз модарам намеорӣ?
Бигӯ, ки хастаам аз дасти ин ҷудоиҳо
Тамоми қалби манӣ вақти хобу бедорӣ
Гушудаам ба дуо дасту мерасад илҳом
Дубора модари ман, хуб мешавӣ!Оре!
Биханд, хандаи ту тарҳи обу ойинаст
Ки дилнавозтарин хандаи ҷаҳон дорӣ
Ба обу ойинаву гул дахил мебандам
Ки зуди зуд сар аз рӯи дард бардорӣ!
#فردوس_اعظم
#غزل_معاصر_تاجیکستان
#مادر #جدید

سلامتی بزرگترین نعمت است. از خداوند کریم و منان برای همه عزیزان، همچنین مادر بزرگوارم آرزوی سلامتی و بهبودی دارم.

Избранное

Айнакҳои худбинӣ

ﮔﺎﻩ ﺍﻧﮕﺸﺖ ﻧﺪﺍﻣﺖ ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ
ﺣﺮﻑ ﻣﺎ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻧﮕﺎﻩ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﯽ کنید
ﺳﯿﺮﺕ ﻣﺎﺭﺍ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮﺑﯿﻨﯽ ﭼﺸﻤﺎﻥ ﺧﻮﯾﺶ
ﭘﺸﺖ ﻋﯿﻨﮏﻫﺎﯼ ﺧﻮﺩﺑﯿﻨﻰ ﺗﻤﺎﺷﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ
حوض های خانگی تان رنگ دریا نیستند
درّ از این آبی نما بیخود تمنا می کنید
ﺷﺎﺧﮥ ﮔﻞ ﻫﺎﻱ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﺭﻧﮓ ﻭ ﺑﻮ
خویش را بیهوده خوش رنگ و فریبا می کنید
مهر ورزی تان دروغ و عشق بازی تان فریب
از چه رو مجنون نمایی بهر لیلا می کنید
این جهان مکاره بازاریست در چشم شما
قلب خود را با زر قلب که سودا می کنید؟
روحتان آلوده ی ﮔﺮﺩ ﻭ ﻏﺒﺎﺭ ﻧﻔﺮﺕ ﺍﺳﺖ
پس چرا دعوی ِﺍﻧﻔﺎﺱ ﻣﺴﯿﺤﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ؟
ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮﺩﻡ ﺩﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﯿﺪﺍﺭﻡ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﻫﺎ
ﻟﯿﻚ ﺍﺳﺒﺎﺏ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﺭﺍ ﻣﻬﯿﺎ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ

Гоҳ ангушти надомат ҷониби мо мекунед
Ҳарфи моро аз нигоҳи хеш маъно мекунед
Сирати моро ба зоҳирбинии чашмони хеш
Пушти айнакҳои худбинӣ тамошо мекунед
Ҳавзҳои хонагитон ранги дарё нестанд
Дурр аз ин обинамо бехуд таманно мекунед
Шохаи гулҳои маснӯъӣ надорад рангу бӯ
Хешро беҳуда хушрангу фиребо мекунед
Меҳрварзитон дуруғу ишқбозитон фиреб
Аз чи рӯ Маҷнуннамойӣ баҳри Лайло мекунед?
Ин ҷаҳон маккорабозорест дар чашми шумо
Қалби худро бо зари қалби ки савдо мекунед?
Рӯҳатон олудаи гарду ғубори нафрат аст
Пас чаро даъвии анфоси Масеҳо мекунед?
Гуфта будам даст бармедорам аз ин шеърҳо
Лек асбоби навиштанро муҳайё мекунед.

#فردوس_اعظم
از قدیمی ها
کتاب/یک بغل غزل

Избранное

Торих дафтарест, ки..

وقتی به جای عاطفه ها گور کاشتید
اندوه را به سینه ی ملت گذاشتید!
شادی پرنده‌ای است که از ما گریخته ست
جز ماتم و بلا و خشونت نداشتید !
لعنت به سایه های شما با‌سوادها!
همت به جز ترور به چیزی گماشتید؟
تاریخ دفتریست که شرمنده از شماست
از این همه دروغ و ریا که نگاشتید!
ای حامیان شومِ حقوق بشر، شما
تنها به فکر یک خبر و یادداشتید!

Вақте ба ҷои отифаҳо гур коштед
Андӯҳро ба синаи миллат гузоштед
Шодӣ, парандаест, ки аз мо гурехтаст
Ҷуз мотаму балову хушунат надоштед
Лаънат ба сояҳои шумо босаводҳо
Ҳиммат ба ҷуз терур ба чизе гумоштед?
Торих дафтарест,ки шарманда аз шумост
Аз ин ҳама дуруғу риё, ки нигоштед
Эй ҳомиёни шуми ҳуқуқи башар, шумо
Танҳо ба фикри як хабару ёддоштед

#Бадоҳа
#Фирдавси_Аъзам
#بداهه
#فردوس_اعظم

Избранное

Ногӯфтаҳо зиёд, забонам намедиҳанд

14137077595

ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﻫﺎ ﺯﯾﺎﺩ ،ﺯﺑﺎﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ
ﻣﻬﺮﯼ ﺑﻪ ﻟﺐ ﺯﺩﻧﺪ،ﺩﻫﺎﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ

ﺧﺎﻣﻮﺷﻢ ﻭ ﺑﻪ ﺳﻮﺯ , ﺩﻟﻢ ﺷﻌﻠﻪ ﻣﯽ ﮐﺸﺪ
ﺣﺘﯽ ﺍﺟﺎﺯﻩ ﺍﯼ ﺑﻪ ﻓﻐﺎﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ

ﺟﺎﻧﻢ ﺑﻪ ﻟﺐ ﺭﺳﯿﺪﻩ , ﺍﻣﺎﻥ ﺍﺯ ﻏﺮﯾﺒﻪ ﮔﯽ
ﺍﯾﻦ ﻫﺎ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﺧﻂ ﺍﻣﺎﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ

ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺭﻭﺷﻨﺎﯾﯽ ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﺍﻡ ﻭﻟﯽ
ﺧﻮﺭﺷﯿﺪ ﻣﻦ ﺗﻮﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﺸﺎﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ

ﺣﺎﻟﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ ﺳﺨﺖ
ﺍﻣﯿﺪ ﺗﺎﺯﻩ ﺍﯼ ﺑﻪ ﺭﻭﺍﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ

ﺩﻭﺭ ﺍﺯ ﺗﻮ ﻧﺎﺗﻮﺍﻥ ﻭ ﺯﻣﯿﻨﮕﯿﺮ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺍﻡ
ﺟﺎﻧﻢ ﺑﻪ ﻟﺐ ﺭﺳﯿﺪﻩ ﺗﻮﺍﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ

ﭘﯿﺮﺍﻥ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ،ﺧﺪﺍ ﺣﻔﻈﺸﺎﻥ ﻛﻨﺪ
ﺟﺎﯾﯽ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﺷﻌﺮ ﺟﻮﺍﻧﻢ ﻧﻤﯽ ﺩﻫﻨﺪ

Ногӯфтаҳо зиёд, забонам намедиҳанд
Муҳре ба лаб заданд, даҳонам намедиҳанд

Хомӯшаму ба суз дилам шуъла мекашад
Хатто иҷозае ба фиғонам намедиҳанд

Дунболи рӯшаноии ишки туям вале
Хуршеди ман туйи ки нишонам намедиҳанд

Дур аз ту нотавону замингир мондаам
Чонам ба лаб расида, тавонам намедиҳанд

Холам гирифта аст аз ин рузгори сахт
Уммеди тозае ба равонам намедиҳанд

Чонам ба лаб расид амон аз гарибаги
Инҳо ки ҳеҷ хати амонам намедиҳанд

Пирони рӯзгор, Худо ҳифзашон кунад
Чое назар ба шеъри ҷавонам намедиҳанд

فردوس اعظم
تاجیکستان

Избранное

Фирдавси Аъзам:Ман шоири шумояму колои ман вафост…

yak baghal ghazal londonМаҷмӯаи шеъри «Як бағал ғазал»- и шоири ҷавони тоҷик Фирдавси Аъзам, ки чанде қабл дар шаҳри Теҳрони Эрон нашр шуда буд, дар шаҳри Лондони Ингилистон аз сӯи интишороти H&S Media-и Лондон бо саъй ва эхтимоми рузноманигори точики мукими Лондон Дориюши Рачабиён дубора мунташир шуд.Албатта, дар хориҷ аз кишвар интишор шудани маҷмӯaи шеъри шоир аз як сӯ ҳосили ҳунар ва истеъдоди фитрӣ бошад, аз сӯи дигар самари истиқлолияти давлатии кишвар аст, ки чунин фазои ободу созандаро барои зиндагиву эҷоди насли ҷавон фароҳам овардааст. Бо баҳонаи нашри дувумин китоби шоири ҷавону боистеъдод дар Лондон бо Фирдавси Аъзам сӯҳбате доштем, ки фишурдаи онро манзури хонандагон мегардонем.

Фирдавси Аъзам 21 ноябри соли 1984 дар рустои Худгифи Сояи ноҳияи Масчоҳ чашм ба ҷаҳон кушод. Фориғуттаҳсили риштаи забонҳои хориҷии Донишгоҳи Давлатии Хуҷанд ва мутарҷими забони англисист. То кунун навиштаҳо ва чакомаҳояш дар нашрияхои Тоҷикистон ва торнамоҳои мухталифи Эрон, Афғонистон мунташир шудаанд.

— Сароғоз бо дуруди фаровон интишор шудани маҷмӯаи «Як бағал газал»-ро дар кишварҳои Эрону Инглистон муборакод мегӯем. Албатта дар синни ҷавонӣ нашр шудани китоб дар ду кишвари бонуфузи ҷаҳон боиси ифтихор ва саодати мо насли ҷавони кишвар аст. Лутфан бигӯед, ки нашри китоб дар ин кишварҳо чигуна даст дод?

-Сипосгузорам. Нашри ин китобро ба аҳли адаби кишвар низ муборакбод мегӯям. Чун дар шабакаи иҷтимоии фейсбук аксаран шеърҳоямро бо дабираи порсӣ мегузорам, ин боис шуд то доираи мухотабон зиёд шаванд ва интишороти Пуёни Теҳрон пешниҳод кард, то аз ҳисоби хазинаи худаш маҷмӯаи шеъриямро нашр кунад. Баъд аз интишори маҷмӯа дар Теҳрон интишороти H&S Mеdia-и Ландан дубора онро нашр кард, ки ман аз ин икдомот сипосгузорам.

— Огоҳем, ки «Як бағал ғазал» дувумин маҷмӯаи ашъори шумост ва пештар аз ин соли 2012 аввалин маҷмӯаи шеърҳоятон бо номи «Абрҳои обӣ» дастраси ҳаводорон гардид. Лутфан бигӯед, ки аз нигоҳи хеш Фирдавси Аъзам аз маҷмӯа то маҷмӯа то куҷо рушд карда?

-Ба назари ман шеърҳо ва сурудаҳое, ки дар «Абрҳои обӣ» гирд омадаанд, бештар бозгӯи мавзӯъҳо, эҳсосот ва нигоҳи шахсии ман ба зиндагист, яьне дар маҳдудаи нигоҳу хостаҳои шахсии худ ба зиндагӣ нигоҳ кардаам. Дар «Як бағал ғазал» ба андешаи ман як андоза биниши муаллиф ба зиндагӣ ва дарки ҳастӣ фарқ дорад. То андозае аз нигоҳи қабли фосила гирифтам ва нигоҳи тозае бо дардҳои иҷтимоъ пайванд хурд. Дар ин китоб бештар ба мавзӯъҳои ишқу муҳаббат, фарҳанг таърих, иҷтимоъ ва мушкилоти ҷомеа руҷӯъ шудааст. «Як бағал ғазал», ки шомили 30 ғазал аст ба баҳонаи сисолагиям нашр шуд.

-Яъне ба назари шумо дар дувумин маҷмӯа андешаи Шумо то андозае ба камол расид. Мехостем дар мавриди нақши «андеша» ва «эҳсос» дар офариниши шеър назари Шуморо донем.

-Гоҳе пеши худам фикр мекунам, ки гузаштагони мо дар осори хеш бо беҳтарин шакли гуфтор ва бо истифода аз саноеи бадеӣ ҳамаи гуфтаниҳоро гуфтаанд ва чизе барои гуфтан намонда, аммо боз андеша дорам, ки як шоири муваффақ метавонад ҳамон гуфтаҳоро дар қолаби имрӯзӣ ва ба навъи тозаву тар сарояд. Яъне гуфтани он чӣ, ки гуфта шуд бо бинишу нигариши нав, бо пушиши тоза. Дар ҷаҳони имрӯзи шеър агар харфи тозае гуфтан натавонӣ фикр мекунам бехтар аст шеър насароӣ.
Яъне андеша дар шеър паёмовари тафаккурот ва тахаюлоти бикру тоза аст. Эҳсос аз дигар аносирест, ки бояд дар шеър ва шоир бошад. Яъне, барои ин ки битавонӣ чароғи шеърро шӯълавар кунӣ бояд, ранҷе, дарде, ҷунуне дошта бошӣ то тавонӣ дар ин рох қалам ба даст бигирӣ.
Мегӯянд, ки «сухан ки аз дил бархост бар дил нишинад», вақте як шоир эҳсоси ғаму андӯҳ, дардро битавонад ба мухотаби шеъри худ ироа намояд ва аз умеду орзуи ӯ бисарояд мусалламан тавониста аст, ки он эҳсосро ба дилҳои мухотаб интиқол диҳад.
Чизе, ки шеърро устувору хонданбоб мекунад ҳамин андешаву эҳсос ва тахаюл аст.
Вақте шумо ба бозор меравед ҳатман дӯст доред як колои босифату боарзиш ва албатта, бокайфияти болоро бихаред, дар дунёи шеър низ ҳамингуна аст. Хонадагон аз шоирон шеъри баландро тақозо доранд. Ва албатта чун ҳамеша имрӯз низ ин бастагӣ ба ҳунари шоир дорад ки, чи гуна метавонад колои шеърашро дар ин бозори пурхаёху бифурушад.
Мусаллам аст, вакте шеър ноб аст, мисли нонест, ки тоза аз танӯр омада, роҳат ба дилҳои мардум менишинад ва он мавриди истиқболи густардаи хонандагон карор мегирад.

-Ба андешаи Шумо оё дидгоҳи як шоир вежагиҳои хоси худро дорад?

-Нигариш ба атроф ва он чӣ ки дар он иттифоқ меафтад, кори ҳар кас нест, хама чашм доранд, аммо ҳама наметавонанд зебоӣ ва ё он чӣ дар атрофашон иттифоқ меафтадро бубинанд. Ва ин шоир аст, ки ҳамеша дар ҳоли нигариш ва тамошост ва кунҷкову ғарқ дар дунёи атрофи хеш аст, то битавонад вокуниш, таасурот ва бардоштҳояшро табии ва шоирона матраҳ намояд.
Ба назари ман танҳо чашми шеъру шоир ин қудратро дорад, ки нузули қатраҳои борон, хиш-хиши баргҳои зери по, тобиши ситораву моҳ, ҳасрати гулдони холии назди панҷара, охарин нафаси шабнам рӯи баргҳо ва сабзаҳоро истишмом, кунад, бинад ва дарк кунад. Вақте ин ҳамаро мебинад, ҳис мекунад, дигар навбат ба дарку санҷишу андешидан мерасад. Як шоири муваффақ бояд ҳамингуна бархурдро ба табиат ва атрофаш дошта бошад. Дар ҷаҳони имрӯзи диҷитолӣ ва электрунӣ барои шоир сухани нав ва ҷаззоб гуфтан кори осоне нест. Бо кӯмаки ҳамин биниши дарунию берунӣ ва бо истифода аз бардоштҳои зоҳириву зеҳнӣ метавон як кори боарзише эҷод кард ва мавқеи худро дар ҷомеаи адабӣ пайдо кард.

Худи Шумо чаро шеър мегӯед?

-Борҳо аз худам суол кардаам, ки чаро шеър мегӯям? Аслан чӣ зарурат дорад, ки шеър бигӯям? Намешавад, ки нагӯям? Ва ё ҳоло, ки тавонашро дорам, бояд бисароям? Ва даҳҳо ба ин монанд саволҳо…
Аммо вақте ки қобилияти гуфтанро дорам ба унвони рисолати иҷтимоӣ ва адабӣ мутааҳид ҳастам, ки дар сурудани шеър ба унвони як нафар паёмрасон қаламфарсоӣ кунам. Гоҳо иттифоқоте пушти пардаи нохудогохи зехнам рух медиҳад ва рӯҳу ҷони маро тасхир мекунад ва водор мекунад ба гирифтани қалам. Ба гуфти Нитче,»агар дард набуд, шоирон ва мургхо куд- куд намекарданд». Воқеан, он чӣ, ки маро водор ба навиштан мекунад, ҳамин гуна эхсосҳо, нигаришу бинишу бардоштҳост, ки бидуни ихтиёр маро савор бар боли сеҳромези вожаҳо мекунад ва мебарад то он дурҳо, он ҷое, ки дигар маҷбурӣ рӯи коғазро сиёҳ кунӣ ва руху дилатро навье тахлия (холи) кунӣ. Шеър гуфтан барои ман навъе тахлия кардан аст. Вакте ки зеҳн обастани ин гуна гуфтаҳо, бардоштҳо ва.. мешавад, билохира бояд чизе гуфт ва сабук шуд. Дар ин маворид чӣ беҳтар аз Шеър.!
Ман аксар вақт тавассути шеърам ҳисси ҳамдардии худамро нисбат ба мухотабам баён мекунам. Як шоири муваффақ он вақт шеъраш таҳти таъсир қарор мегирад, ки битавонад бо хонандагонаш ҳамдарду ҳамақидаву ҳамзамон бошад. Ин хеле муҳим аст. Яъне мухотабро ҳамроҳи шеърат то уфуқи рӯшани хаёлу эҳсосотат бубарӣ. Шоир бояд мисли ойина бошад, софу зулол. Садоқату ростӣ яке аз аносрест, ки ҳар шоир бояд онро доро бошад. Рӯҳи тавонмандашро ба хотири пашизе олудаи мадҳу ситоиши дигарон ва тақлид аз дигарон накунад. Атрофро аз сари некиву покӣ бингарад. Инҷост, ки Мавлоно мегӯяд:
Ойинаaт донӣ чаро ғаммоз нест?
Чун ки зангор аз рухаш мумтоз нест.

— Дар «Як бағал ғазал» бештар ғазалҳоятон аз иҷтимоъ мегӯяд

Бале, дуруст фармудед. Дар ҷомеаи башарӣ ҳар фарде сохиби ӯҳдадоирҳо ва масъулиятҳост. Аз ҷумла шоирон низ мутааҳиди коре ҳастанд. Вазифаи ҳар шоир дар ҳар ҷомеае ин аст, ки ба василаи завқи ҳунарие, ки соҳибанд, эҳсосу дарк ва авотифи инсониро дар шеърашон ғунҷоиш диҳанд ва ба дигарон мунтақил намоянд. Шоирро лозим аст, ки дарёфтҳо, мушоҳидахо, вокунишҳо ва бардоштҳои худро бо баёни завқи хунарии худ ба дигарон бирасонад. Ман ҳам ба унвони як нафар раҳгузори кӯчаҳои сабзи шеър талош мекунам ҳамин вазифаро иҷро намоям. Холо дар ин роҳ то чӣ андоза муваффақ будаам вогузор мекунам ба хонанда. Гуфтаанд, ҳар чизе ба ҷои хеш некӯст, агар шоир битавонад дар иртиботи инсонӣ вазифаи худро хуб анҷом диҳад, он ҷомеа бешак рӯ ба рушд хоҳад гузошт.
Ногуфта намонад, ки дар дунёи имрӯз нақши шеъри иҷтимоӣ ончунон, ки бояд бошад нест, камранг аст. Мавзӯи аксар шоиронагиҳо, ошиқона ҳастанд, аз иҷтимоиёт ва дарду мушкилоти воқеии мардум кам мегӯем. Бештар аз дарди худ мегӯем то мардум, аз эҳсосу авотифи худ мегуем, то дигарон.
Бархурдамон бо масоили иҷтимои беранг аст, заиф аст. Дар ҳоле, ки бояд қави бошад, чун адабиёт ва иҷтимоъро наметавон аз ҳам ҷудо кард.
Шоир бояд таҳти таъсири руйдодхои иҷтимоии ҷомеаи худ бошад ва сайъ намояд, ки дар он таъсиргузор бошад. Нисбат ба дарду ормонҳои мардумаш бетафовут набошад. Ба назари ман шоир ҳассостарин фарди ҷомеа аст. Ва ӯст, ки нисбат ба сарнавишти мардум ва хостаҳову ниёзҳои онҳо соҳиби нигоҳи мутафовит аст ва ӯст ки ҷахони атрофашро ба мухотаб ироа ва бозсозӣ мекунад.

-Медонем, ки дар шабакаи иҷтимоии Фейсбук фаъолед. Ба фикри Шумо рушди техноложӣ ва вуруди бемайлони интернет ба зиндагӣ ба шеър ва шоир чӣ таъсир мегузорад?

-Аввалҳо вақте, ки дар фейсбук шеър мегузоштам, шоҳиди баҳ- баҳу чаҳ- чаҳи мухотабони гуногуне мешудам ва росташ аз ин таҳсину офаринҳо хушам меомад, пеши худам фикр мекардам шеърам «баланд» будааст. Аммо на, баъдан ба худ омадам ва дигар асири ин васвасахои маҷозӣ нашудам.
Ман фикр мекунам ин тайидхову таҳсинхову ташвиқҳо мунҷар ба уфту хезҳо ва осебҳои зиёде ба худи шоир мешавад. Интишори ашъор дар фазоҳои маҷозӣ ва аз сӯи мухотаб пазируфта шудани осорашон ҳаргиз маънои онро надорад, ки ба муваффакият расидаанд. Баръакс мӯъҷиби шикасташон мешавад, чун дар ин гуна фазохо касе чуз таҳсину офарин чизе намегӯяд ва интикод намекунад ва шоир фикр мекунад ба ҷое расида аст ва ин низ метавонад ба фазои адабиёти воқеӣ низ осеб бирасонад.
Дар баробари ин ҳастии шабакаҳои иҷтимоӣ ва маҳфилҳои маҷозӣ имкон медиҳад равобити шуарои манотиқи гуногуни кишварро бештар кунад ва пайванди ҳамзабонони мо Эрон ва Афғонистонро густариш диҳад. Ба нашр расидани «Як бағал ғазал» низ ҳосили ҳамин рушди равобити маҷозист.

Барои сӯҳбати самими ташаккур, мурғи илҳоматон ҳамеша дар парвоз бошад.
-Сипос, сарбаланд бошед.

Сухбати Гулчахон Махкамова

Избранное

تقدیم به پدر عزیزم آقاي اعظم خجسته

8888888888888888

شاعر، غزل بگو، که غزل خوان هنوز هست
دنیا هنوز هست و انسان هنوز هست

پروا مكن به خشکی این كوچه هاى شعر
در شهر ما شهامت باران هنوز هست

بر جاودانگى سخن اعتماد كن
این یک حقیقت است، که ایمان هنوز هست

شكر خدا به پای قلم راه مي روى
اميد سر نهادن طوفان هنوز هست

شعرى بگو به پایه شهنامه ى حكيم
زيرا که » مثنوى» و «گلستان » هنوز هست

مى خواهى تا دوباره خروشان شود دلت؟
دریاى بیكران زرافشان هنوز هست

گسترده هست سفره شعر و غزل مدام
یعنی که سفره هاى پر از نان هنوز هست

Шоир, газал бигу, ки газалхон хануз хаст
Дунё хануз хаст ва инсон хануз хаст

Парво макун ба хушкии ин кучахои шеър
Дар шахри мо шахомати борон хануз хаст

Бар човидонагии сухан эътимод кун
Ин як хакикат аст, ки имон хануз хаст

Шукри Худо ба пойи калам рох мерави
Уммеди сар ниходани туфон хануз хаст

Шеъре бигу ба пояи Шахномаи Хаким
Зеро ки «Маснави»-ю «Гулистон» хануз хаст

Мехохи то дубора хурушон шавад дилат?
Дарёи бекарони Зарафшон хануз хаст

Густарда хаст суфраи шеъру газал мудом
Яъне ки суфрахои пур аз нон хануз хаст

Избранное

ДИЛИ МАН ЧОРКИТОБИ ИШҚ АСТ

Андешаҳо перомуни таъсирпазирии Фарзона аз ашъори Мавлоно

(Ба ифтихори 50- солагии шоираи халкии Точикистон бону Фарзона)

Адабиёти оламшумули форсӣ- тоҷикӣ дар арсаи ҷаҳон бо исми зиёди шоирони номвари худ ифтихор мекунад. Вусъати иттилоот ва андеша, шиддати ҳаяҷонҳои руҳӣ, шӯриши эҳсосот, танавӯъи мазомину тасовир, дарки маърифати ҷаҳоншиносиву ҳастӣ ва шинохти дардҳои дарунии инсон аз ҷониби аксари шоирони номвари мо маҳбубияти адабиёти форсӣ- тоҷикиро рӯзафзун мезоанд, ки бешак, Мавлоно Ҷалолиддин Муҳаммади Балхӣ дар садри ин суханварон қарор дорад.
Мавлоно, ин орифи шӯрида ва суфии покманиш ба лутфи ашъори малакутияш ва андешаҳои баланди башарияш қарнҳост, ки дар қалби хонандагони шеъру ирфон зиндаву сармад боқӣ монда аст. Ҳамин андешаҳои малакутии ӯст, ки оташ бар «бешаи андешаҳо»-и шоирон гузошта аст.
Лозим ба зикр аст, ки таъсирпазирӣ аз осори Мавлоно замони зиндагии шоир оғоз гашта ва то ба имрӯз идома дорад. Ҳазорон мақола ва пажӯҳиш роҷеъ ба осори боарзиши ӯ аз тарафи муҳаққиқон ва ҳаводорни шеъру адаб нигошта шудааст, паҳлӯҳои гуногуни эҷодиёти ӯ мавриди омӯзишҳои мӯшикофона қарор гирифтааст. Сухани нав нест, ки вусъати маъруфияти Мавлоно аз Шарқ то Ғарб доман густурдааст.
Дар ин нигошта талош шудааст то роҷеъ ба таъсири афкор, таълимот ва осори Мавлоно бар ашъори Фарзона-шоири халқии Тоҷикистон чанд ҳарфе марқум бишавад.
Далоили истиқболи густурда аз ашъори Мавлоно аз ҷониби аҳли адаби ҷаҳон, қабл аз ҳама ҷаҳонӣ будани андешаҳои ӯст, зеро ӯ шомили афкори баланди исломист ва ин маҳдуда бидуни марзу замону ҷуғрофиёст. Ў бар масоили аслии инсонӣ такя мекунад, масоиле монанди ишқу имону адолату шарофату ҳуввият, ки ҳеч гох либоси кӯҳнагӣ намепӯшанд.
Ба бовари Онне Мори Шиммел аз мавлонопажӯҳони шинохтаи олмонӣ » Дар тамоми осори манзуми форсӣ, ки дар ин даврон яъне дар қарни ХVII ва ХVIII падид омада, наметавон асареро ёфт, ки бе таъсир аз Маснавӣ ё Девони Кабир навишта шуда бошад ва мухимтарин он ки хатто дар адабиёти омиёнаи ин давра низ пажвоки тафаккуроти Мавлоно ба чашм мехурад.»(Сойти пажуҳишии «Офтоб»)
Фарзона аз зумраи шоирони сохибсабк ва муваффақи имрӯз аст, ки ба унвони як шоири навгаро пазирфута шудааст. Навпардозиҳояш дар боби мухталифи тасовир ва мазомин қобили қабул аст.
Метавон гуфт Фарзона аз осори гаронсанги Мавлоно таъсири бузургтаре гирифтааст, муҳаббат ва самимияти шоира ба Мавлоно хеле зиёд аст, ки ин нуктаро худи Фарзона низ эътироф дорад ва мегӯяд: «Мавлавии Балхй, ки ҳеч наметавонам бузургиашро муайян кунам. Ба пиндори ман ҳачми рӯхи як инсони нобига ҳам харгиз ба ин фарохй нест. Умуман, ман дар дунё шоиреро ба ин вусъат ва масоҳат надидаам…»()
Дилшоди Фарҳодзод низ дар мақолае таҳти унвони «Баъзе нишонаҳои пайравй аз Мавлавй дар ашъори Фарзона» адешаҳои худро аз таъсирпазрии Фарзона қайд кардааст. Фарҳодзод қайд мекунад, ки «Таъсирпазирй аз ашъори гуворои Чалолуддини Балхии Румй гоҳо дар мазмун, гоҳо дар услуб ва тарзи баён ифода ёфтааст. Шоира ба дарёфти рӯҳи Мавлавй аз роҳи такопуи руҳонй расидааст. Нақши ин такопуи рўҳй дар паи пайдо кардани рози офариниш ва худй ҳануз дар ғазалҳои девони якуми шоир падидор аст» ( )
Дар ҳақиқат вақте газалҳои Фарзонаро мутолиа мекунем, мушоҳида мекунем, ки дар миқдори зиёди ғазалҳояш оҳанг ва ва мусиқии ғазалҳои шӯрангези Мавлоно эҳсос мешавад. Ҳамзамон мушоҳида шуд, ки вожаҳои «шамс», «най», «дил», «нур», «Худо», «Дӯст» ки дар осори Мавлоно зиёд ба кор рафтаанд дар газалхои Фарзона низ корбурди васеъ доранд. Фарзона ин калимаҳоро ба наҳве тоза ва зебо дар шеъраш истифода кардааст.
Муҳаққиқи точик Дилшоди Фарҳодзод низ таъкид дорад, ки
«Шоира (Фарзона. Ф.А) аз ҳар роҳе, ки ба эҷоди шеър ворид мешавад, онро одатан бо наҷотхоҳӣ, дарки худӣ ё даъват ба вораҳидан аз зулмат, муроҷиат ба ёри осмонӣ, ки аксар ба унвони дӯст, хуршед ва мухотабҳои таркибии гуногун меоянд, ба итмом мерасонад.»
Воқеан, баъзе аз мавзӯъҳо, тасвирҳо, ки дар ашъори Мавлоно маъмуланд дар газалиёти Фарзона низ иникос ёфтаанд, Мавлоно ишқро роҳу тариқати хеш медонад ва мегӯяд:
Ишқ аст тариқу роху пайғамбари мо,
Мо зодаи ишқу ишқ шуд модари мо.
Эй модари мо нуҳуфта дар чодари мо,
Пинҳон шуда аз табиати кофари мо
Фарзона низ аз ишқ ҳарф мезанад ва мегӯяд, ки ба хотири ҳамин ишқ аст, ки дилаш «рутбаи аршӣ» дорад. Зимнан бояд гуфт, ки баёни Фарзона муосир буда, рӯҳи замонро таҷассум мекунад ва шеваи баёни худро дорад. Агар ба адешаҳои Абдунабӣ Сатторзода такя кунем, аслан «ҳар суханвари тавоно ба майдони адабиёт қоидатан бо шахсияти адабии худ, бо инсони худ, бо мавзуъ ва мазмунҳои худ, бо сабку шеваи баёни худ,бо асбобу афзори ҳунарии худ ворид мешавад», ки ҳамин шахсияти адабии шоир дар баробари таъсирпазирии зебо аз Мавлоно осеб намебинад, Фарзона мегӯяд:
Дили ман чоркитоби ишқ аст,
Хоку бод, оташу оби ишқ аст.
Дили ман рутбаи аршӣ дорад,
Моҳу хуршеду саҳоби ишқ аст.

Мавлоно аз мо даъват мекунад, ки аз марзҳои ойину дин бигзарем ва худро шомили «мазхаби ишқ» кунем.
Миллати ишқ аз ҳама динҳо ҷудост
Ошиқонро миллату мазхаб Худост.
Фарзона ҳам бо дилбастагии зиёд ва алоқаву иродате, ки ба Мавлоно дорад дар ҳамин ҳолу ҳаво андешахои ирфонияшро шакл додааст, ки хитобан ба мухотаб мегуяд;
Ишқро тафриқа магзор, ки бо кӯчаи ӯ,
Сӯи ҳақ муслиму тарсову шаман меояд.
Муҳақиқи эронӣ Муҳаммади Райҳонӣ бар ин назар аст ки «яке аз мушаххасаҳои шоирон ва нависандагони соҳибсабк ин аст, ки ба зехн ва забони мардум рох пайдо мекунанд» ва Мавлонову Фарзона низ аз шумори шоирони соҳибмакта­банд, ки ба зеҳну забони мардум роҳ ёфтаанд.
Аксари урафои ислом аз ҷумла Мавлоно ишқи заминиро пуле ба сӯи ишқи илоҳӣ медонанд, аз нигоҳи ӯ тачрибаи як ишқи заминии воқеъӣ руҳи одамиро омодаи ҷаҳишҳои баланди ишқварзӣ ба Худованд мекунад ва ишқҳои рангиву ҳавасро маззамат мекунад.
Хар ки ба ҷуз ошиқон моҳии бе об дон,
Мурдаву пажмурда аст гар чӣ бувад ӯ вазир.

Фарзона бо ишора ба ҳамин маъно ишқҳоеро, ки толиби ҳавасанд қабул намекунад ва роҳи расидан ба ҳазрати Дӯстро танҳо дар ишқ ба суи Ў мебинад:
Эй ки ком мехоҳӣ, пас наӣ, наӣ ошиқ.
Ишқ чист ошиқро ҷуз нишоти раббонӣ.
Пои фикри ман доим ботаҳорат аст, аммо
Мекунад ба сӯи ту рафтуои пинҳонӣ.

Мавлоно ҳам монанди Афлотун ишқро ба зебоӣ медонад. Ишқ бояд ба тамоми анвои зебоӣ дар ин чаҳон ҳассос бошад. Мавлоно мегӯяд дар мазҳаби ӯ нигаристан ба ин китобу он китоб барои шинохти Худо кори беҳуда аст, барои шинохти Худованд бояд ба зебоии Худованд нигарист;
Ошиқонро шуд мударрис ҳусни дӯст,
Дафтару дарсу сабкашон руи ӯст.

Фарзона низ мегӯяд:
Дар раҳи маҷозу асл ҷустуҷўи худ кардем,
Ҳар касе Худоро ёфт, оқибат ҳам Инсон шуд.
То расид пайки ту, эй зи ишқ зеботар,
Қалби субҳхоҳи ман боз субҳагардон шуд.
Сурдаҳои Фарзона монанди сурудаҳои Саъдӣ, Ҳофиз, Мавлоно ва дигар шоирони ориф забони ҳол ҳастанд.
Пайдост ки шеъри базъе аз шоирон ҳанӯз дар замони буданашон мемирад ва шеъри бархе аз эҳтиром ва арзиши воло бархурдоранд. Шеъри Фарзона монанди ашъори мондагори Мавлоно абадист ва дар сафҳаҳои таърих қарнҳои қарн хоҳад монд.
Мусаллам аст, ки шеъри ошиқона аз роиҷтарин гунаи шеър дар миёни сарояндагони шеър аст. Хонандагон низ шеърҳои лирикиро дӯст медоранд бо тароватҳо ва иброзҳо, розҳо ва зарофатҳо ва бо баёни сода ва самимияти хосаш. Аксари ғазалҳои дилнишини Мавлоно ҳамин гунаанд ва ин вижагиро Фарзона низ комилан дар ихтиёр дорад;
Эй мухотаби аслӣ, узр неҳ, ки мегуфтам,
Шеърҳои ишқиро номаҳои беунвон.
Ишқ, ишқи бигзашта дар дилам ҳамоно монд,
Доғи аз ҳама пайдо, дарди аз ҳама пинҳон.
Ба назари Нимо Юшич шоир касест, ки битавонад «як матлаби оддӣ» ба гуши ҳама кас расидаро қавитар аз он андозаи қувват ки ҳаст ба дигарон иблоғ кунад, агар натавонад масъалаеро собит ё рад кунад шоир нест».
Фарзона ҳам монанди Мавлоно ҳар он чизе, ки мегӯяд зебо ва шоирона аст;
Бар сардии ҳаво натавон ин гуноҳ баст,
Аз сардии муомилаҳо пир мешавем.
Моро, ки ҳаст робита бо ишқ, зиндаем,
Бо мурдани мубодилаҳо пир мешавем.
Медонем, ки табиат дар падид овардани андешаҳои шоирона ва орифона таъсири фаровон дорад, зеро ки шоир бо табиат ҳамхуӣ ва ҳӯии зиёде дорад ва бояд онро бишносад.Чунон ки авлиё ва паёмбарон кардаанд. Аз ин рӯ шоир бояд ҳамеша пазирои табиат ва мавҷудоте бошад, ки бо онҳо зиндагӣ мекунад.
Мавқеъпазирии ҷирмҳои осмониву наботот ва истифодаи онҳо дар осори Мавлоно бисёр назаррас мебошад. Мавлоно дар осори хеш аз мавчудияти чирмҳои осмонӣ, наботот ва кайҳон ба тафсил сухан мегуяд ва ин андешаро Салими Хатлонӣ ҳам дар таҳқиқи худ ёдрас шудааст.
Хин, машав навмед, нур, аз осмон,
Хақ чу хоҳад, мерасад дар як замон.
Сад асар дар конҳо аз ахтарон,
Мерасонад қудраташ дар ҳар замон.
Зоҳири он ахтарон қаввоми мо,
Ботини мо гашта қаввоми само.
Мушоҳида мекунем, ки Фарзона низ нисбат ба шоирони ҳамзамони хеш ба табиат ва набобот бештар майл дорад, пазирои табиат аст ва мавҷудоти табиатро дӯст медорад ва масъалаҳои марбут ба табиату наботро дар осораш ба касрат истифода мекунад;
Ҳанӯз равзанаи ман ба боғи гул боз аст,
Ҳанӯз шаршара бо шаршара ҳамовоз аст.
Шоир ҳамонест, ки зиштиҳо ва зебоиҳоро дар назарҳои мо беҳтар ва дурустар ҷилва диҳад. Шеър маҳсули алоқаҳо, муҳаббатҳо ва баёнгари ранҷҳои руҳӣ ва оромбахши фикри инсонҳост. Мусалламан шеър қудрате бояд дошта бошад, ки дили пирро ҷавон бикунад ва қалбҳои ноумедро умедвор ва чароғи умеду орзуро дар дилҳои инсон барафрӯзад. Фарзона низ аз сарзамини ишқу сулҳ бо ҳамин чароғи Мавлоно омадааст то башарро ба суи фардои рушан ҳидоят намояд;
Ман омадам, ки гӯям: Ишқ аст миллати ман,
Ишқ аст миллати ман, аслу ҷибиллати ман.
Чун номи ман ба номат дар осмон рақам шуд,
Бо туст сабз дар сабз милоду реҳлати ман.
Эй зишт бо ту зебо, эй дина бо ту фардо,
Танҳо ту метавонӣ ислоҳи иллати ман.
Чун ишқи Эзид омад, сад ишқи зид фурӯ рафт,
Иззат шуду шараф шуд хориву зиллати ман.
Эй ишқ, кӯҳнагиям чун бо навият омехт,
То растухез кардӣ тамдиди мӯҳлати ман.
Ба бовари Виктор Ҳюго «Ҳеч занҷир ва ҳеч тааҳуде пойи шоири комилро ба банд намекашад. Ў дар ақоид, афкор, аъмол ва викунишҳояш озод аст. Озод аст, ки бо коргарон дилсӯз ва меҳрубон бошад ва аз ситампешагон мутанафир, озод аст ба хидматгузорон ишқ варзад ва ба онон ки ранҷ мебаранд раҳму шафқат орад, озод аст, ки тасаллибахши бенавоён ва марҳаме бар захми дардмандон бошад, озод аст, ки дар муқобили тамоми афроди фидокоре, ки меситояд, зону занад».
Ин баҳоро метавон ба Мавлоно ва Фарзона дод, ки бешак, аз зумраи шоирони комиланд, ки ба дурусти побанди ҳеч гуна занчираҳо ва тааълуқоти замон нестанд. Фарзона руҳи латифу инсондустонае монанди Мавлоно дорад, ки пайваста тариқи шеъраш, паёми адлу инсоф, ишқу муҳаббатро ба гӯши инсонҳо мерасонад ва ба инсонҳо ба масобаи як инсони комил ишқ меварзад.

Фирдавси Аъзам

Избранное

ҶОИЗАИ РОССИЯ БА АДИБИ ТОҶИК

shohmirzo

Чанде кабл Кумитаи ҷоизадиҳии ба номи Лермонтови Россия ба ифтихори 70- солагии нависанда ва шоири ингуш Саид Чахкиев нависанда ва адиби тоҷик Шоҳмирзои Хоҷамуҳаммадро барои китобҳои «Гаҳвораи заррин» ва «Боғи сабзи падар» бо нишони ҷашнӣ қадрдонӣ намуд.
Хамасола ин ниҳод адибони ҷамоҳири собиқ шӯравиро барои тарғибу ташвиқи осори манзум ва мансури адабиёти кишварашон ба арсаи ҷаҳонӣ бо нишон ва шаҳодатнома тақдир мекунад.
«Гахвораи заррин»-и Шоҳмирзои Хоҷамуҳаммад асари дар заминаи мардумшиносӣ таьлифнамудаи муаллиф мебошад, ки асотире аз устураи кӯҳистон аст ва аз тарафи мутахассисони ин ниҳод баҳои баланд гирифтааст.
Шоистаи зикр аст, ки Шоҳмирзои Хоҷамуҳаммад барои китоби «Ахтари зулматсӯз» ва ҳамчунин асари этнографии «Сурмаи дил» соли 2011 низ аз тарафи Академияи Кафкоз бо ду нишони ин ниҳоди муътабар -Ҷоизаи Лермонтов ва 200-солагии пайвастани Кафкоз ба Русия сарфароз шудааст. Ёдовар мешавем, ки Шоҳмирзои Хоҷамуҳаммад бештар дар мавзуъоти фарҳангию иҷтимоӣ менависад ва низ тасвири зиндагии шахсиятҳои шоистаи кишвар аз бахшҳои дигари эҷодиёти ӯст.

Сурайё Хакимова

Фирдавси Аъзам

Избранное

ХЕЧ КАС ТАЪБИРИ БЕДОРИИ КАЛБИ МО НАКАРД

Хонаи дил сард гашту гармии гуфтор ку?
Чашмхо хобидаанду дидаи бедор ку?

Боз эхсосе даруни сина туфон мекунад
Дардхо бисёр хасту кудрати изхор ку?

Рох рафтан нест осон, хар тараф бунбастхо
Обиронро чодахои зиндаги хамвор ку?

Хеч кас фикре барои мардуми танхо накард
Издихоми бекасиро як дили гамхор ку?

Калбхомон бехарорат,синахомон сарди сард
Манбаи гармии дил чуз охи оташбор ку?

Хеч кас таъбири бедории калби мо накард
Хоб бояд рафт инчо, эй Худо, дилдор ку?

خانه دل سرد گشت و گرمی گفتار کو
چشم ها خوابیده‌اند و دیده بیدار کو

باز احساسی درون سینه طوفان می‌کند
دردها بسیار هست و قدرت اظهار کو

راه رفتن نیست آسان، هر طرف بنبست ها
عابران را جاده های زندگی هموار کو

هیچ کس فکری برای مردم تنها نکرد
ازدحام بی‌کسی را یک دل غمخوار کو

کلبه هامان بی حرارت، سینه هامان سرد سرد
منبع گرمی دل جز آه آتشبار کو

هیچ کس تعبیر بیداری قلب ما نکرد
خواب باید رفت اين جا, ای خدا دلدار کو؟

 

Избранное

Нахустин РЭП КОНСЕРТ дар Масчох

Санаи 23-уми феврали соли равон бахшида ба Рӯзи Артиши Миллии Чумхурии Точикистон дар Касри фархангии ноҳияи Масчоҳ РЭП консерт доир гашт ки дар он рэпсароёни чавони ноҳияи Масчох; Bizhan Nemoy, Mr Haydar, Mc-Firda ширкат намуда, нахустин барномаи консертии худро пешкаши ҳаводорон намуданд. Ин нахустин рэп консерт мебошад, ки дар дар ин нохия баргузор мешавад. Хамчунин дар ин консерт гурӯҳи раксии «Брек Данс» низ ҳузур дошт ва бо раксҳои худ тавонист хотири ҳозиринро шод намояд.
Истикболи густурдаи ҳаводорон ва тачаммуи дӯстдорон дар Касри фарҳанг нишони дастгири ва таваччӯҳ ба ин намуди мусики буд. Рэпсароён кӯшиш кардаанд, ки ба сурудаҳои маргуб хеш рӯҳи хоси тоxиконаро ворид созанд .
Аз чумла яке аз сурудхо, ки дифоь аз марзу бумро таргиб карда, чавононро барои химояти ватани худ даъват мекард аз чониби мухлисон ва меҳмонон хуб пазируфта шуд.
Лозим ба зикр аст, ки Рэп мусикии гарби аст ва ба фарҳангу ҳунари миллии мо рабте надорад, аммо ин як падида ва талаботи замон аст, ки фарогири мавзуоти ичтимоист ва аз чониби чавонон хуш пазируфта мешавад. Рэпсароён андеша ва вокуниши худро нисбат ба ҳаводиси рӯзгор ва мушкилоти чомеа тарики ин мусикӣ месароянд.

Избранное

Мо шишазодаему шумо сангзодаед

 

Дар руятон нишонае аз обу ранг нест
Дунё ба пеши чашми шумо хам кашанг нест

Обе такон нахурда дар ин тангнои руд
Мурдоб чои хуб барои наханг нест

Инчо парандахо хамаги куч мекунанд
Парвоз мекунанд, ки чои диранг нест

Вакте ки танг мешавад инчо фазои шахр
Рафтан аз ин диёр бародар, ки нанг нест

Парвози хар парандае ин чо гунох шуд
Аммо сазои бол гушодан туфанг нест!

Мо шишазодаему шумо сангзодаед
Лекин гунохи шишадилон хам ки санг нест!

Избранное

ЯЛДО

12

Шаби ялдо шаби милоди нур аст

Шаби хушхолию шодию сур аст

Биё бо хамбуданро чашн гирем

Ки имшаб дидахои гусса кур аст

شب یلدا شب میلاد نور است
شب خوشحالی و شادی و سور است
بیا با هم بودن را جشن گیریم
که امشب دیده های غصّه کور است

شب یلدایتان پرستاره و پر خاطره باد
فردوس اعظم

Избранное

Мамнуъ

20131208_150618-1-1-1

Лаб фуру банд ки хар гуна сухан мамнуъ аст
Пеши хар кас сухан аз ишк задан мамнуъ аст

Бо садокат ба лаби ёр гузорам буса
Бемухаббат натавон буса задан, мамнуь аст

Хостам ойина бошам, ки маро бишакстанд
Чи тавон кард ки ойина шудан мамнуъ аст

Дардхо дораму аммо натавонам гуям
Ин чи харф аст, ки бо дард будан мамнуъ аст?

Ох ин дарди ватан то ба кучо бояд гуфт
Як нафар гуфт, ки аз боби Ватан мамнуъ аст!

Ин газалро ту нигахдору магуяш Фирдавс
Пеши хар кас набари ном зи ман, мамнуъ аст

Избранное

ОЗОДИИ СУХАНРО БИШНОСЕМ!

Озодии сухан ианҳо ба калимаи «озодӣ» маънӣ надорад, балки бештар дар чигунаии «сухан» мақом пайдо мекунад. Дарки ин матлаб муҳим ба назар мерасад. Он андешае, ки Ситсерон баён намудааст: «Хоҳӣ, ки озод бошӣ ғуломи қонун бош» ҳарфи бисёр мантиқӣ ва бамавриде ҳаст, ки дар аксари маврид мо онро дигаргуна тавзеҳ медиҳем. Аслан ин матлаби Сетсерон як нав тамасхуре аст, ки нисбат ба чомеа баён медорад. Яъне ў бо ин сухан таъкид медорад ва ба ҳоли хуқуқношиносон механдад, ки агар ту озод будан хоҳӣ (озодӣ дар ин маврид ба дигар маънӣ омада-аз ҳама имтиёз манфиатдор будан, соҳибмансаб ва соҳибмақом будан) Сетсерн гуфтанӣ, ки хоҳӣ ҳамин гуна озод бошӣ ба қонунҳое, ки гурўҳе мураттаб менамояд, итоат кун ва ба гуфтаҳои эшон ғулом бош. Ин андешаи тамасхуромез ва ҳузновар ба озодии сухан ва озодии воқеии кулли чомеа иртибот надорад.

Дар мавриди озодии сухан ва шинохту дарки он миёни аҳли илм ва ҷомеа назароти мухталифе ҷой доранд. Дар журналистикаи имрўзи тоҷик шинохти мафҳуми озодии сухан ва дарки воқеъии он ба чанд нукта бармехўрад, ки дар ин бора навиштан аз аҳамият холӣ нест. Қонун озодии суханро кафолат медиҳад ва мавқеи онро дар ҷомеъа устувор медонад, аммо ба назар мерасад, ки риоя ва таъмини он дар чомеа он қадар чашмрас нест. Агар фарз бикунем, ки озодии сухан дар ҷомеаи Тоҷикистон сарнавишти хуб дорад, пас чаро созмонҳои байналмилали Тоҷикистонро аз назари мавҷудияти озодии сухан миёни 197 кишвар дар ҷои 171-ум ҷой додаанд. Ин чо саволе ба миён меояд, ки масъулони созмонҳои байналмилалӣ зимни муайян намудани вазъи озодии сухан дар кишварҳои Осиёи Марказӣ кадом меъёрҳоро ҳамчун маҳак дар назар доштаанд?
Озодии сухан ва шинохти озодии чомеа дар ифодаи ақоид ва андеша аз муҳимтарин мавзуъҳо маҳсуб меёбад. Дар моддаи 30 Қонуни асосии Точикистон оид ба озодии сухан чунин омадааст: «Ба ҳар кас озодии сухан, нашр ҳуқуқи истифодаи воситаҳои ахбор кафолат дода мешавад.
Дар ин бора дар моддаи 19-уми Эломияи Умумии Ҳуқуқи башар низ омадааст: «Ҳар инсон ба озодии ақида ва изҳори озодонаи он ҳақ дорад; Ин ҳуқуқ-озодии доштани ақидаҳо, бидуни ҳеч монеа, озодии чустучў кардан, дарёфтан ва густариши иттилооту ақидаҳо аз тариқи ҳар васила ва новобаста аз марзҳои давлатиро фаро мегирад».
Агар ин Қонунҳоро ба назар бигирем маълум мешавад, ки чойгоҳи озодии сухан ва мақоми он дар чомеа хеле баланд буда, ҳатто дар қонунгузорӣ имтиёзи бештарро соҳиб мебошад. Дар ин бора андешаи баъзе аз муҳаққиқон низ перумони вазъи озодии сухан дар замони истиқлол ифодагари ҳамин маънӣ аст. Чунончи муҳақиқ Пайванд Гулмуродзода мегўяд: Созмонҳои байналмилалӣ дар ақидаанд, ки Точикистон дар байни чамоҳири собиқ шўрави барои чиҳати фароҳам овардани фаъолияти расонаҳои озоду мустақил заминаҳои мусоиди ҳуқуқиро фароҳам овардааст.
Агар ин матлаби муҳаққиқро баррасӣ намоем маълум мешавад, ки мавсуф ин андешаро дар мавриди таъсиси ВАО ба назар доштааст. Дар идомаи сухан чунин менигорад: «Дар баробари нашрияҳои расмӣ ба табъ расидани нашрияҳои ҳизбӣ, хусусӣ, инфиродӣ, телевизион ва радиоҳои расмӣ ва мустақил, очонсиҳои давлативу хусусӣ озодона фаъолият менамоянд». Маълум аст, ки фаъолияти рўзафзуни ВАО ҳоло озодии комили суханро надорад ва ин рўйдод наметавонад озодии суханро дар чомеа таъмин намояд. Пас саволе ба миён меояд, озодии суханро дар чомеа ба кадом меъёрҳо бояд муайян намуд?
Бояд афзуд, ки бидуни истиқлолияти моддӣ ва шароити муфиди кори наметавон барои густриши озодии сухан заминаи мусоиде фароҳам овард. Журналистро лозим аст, ки барои ба озодии сухан ноил гардидан заминаҳои муҳимро ба назар гирад ва дар ин самт пайваста иштиғол варзад.
Аммо, таъмини озодии сухан бештар ба муҳити сиёсӣ ва вазъи иқтисодӣ низ вобастагӣ дорад, ки бе назардошти ин соҳот журналист наметавонад барои баёни афкори озод ва изҳороти ошкор саҳм бигирад. Озодии суханро дар чомеъаи Точикистон ба маъниҳои мухталиф метавон фаҳмид, яъне озодии сухан дар он вақт ба кор бурда мешавад, ки маводи журналист мухолифи сиёсати синфи ҳукмрон ва ё дар маззамати ашхоси сиёсӣ набошад. Ин ҳақиқти бебаҳс аст, ки дар баъзе аз нашрияҳо низ таъкид мегарданд. Ҳамчунин оид ба вазъи озодии сухан дар кишвар мулоҳизоти мухталифи аҳли илму сиёсат дарч гардидаанд, ки ба назаргирии онон матлаби болоро тасдиқ мекунанд.
Озодии суханро барои табақаи поёнии чомеа метавон мавриди истифода қарор дод, яъне маводу матолиби ошкори журналист барои танқид ва ё мазаммати баъзе аз афроди мансуб ба табақаи пастӣ чомеъа истифода мешавад. Ва ин ҳол аз чониби аҳли сиёсат чонибдорӣ мегардад, ки гўё ҳамагон ба таъмини озодии сухан саҳмдор бошанд. Аммо дар мавриди дигар ин масъала дигаргуна сурат мегирад, ки акси ин ҳол мебршад. Масалан агар ин ё он сиёсатмадори дар мақоми баланд буда чинояте содир кунад, маълумот дар бораи он аксаран пинҳон мемонад ва ё аксари журналистон ҳарчанд иттилоотеро дар бораи амалҳои номатлуби аҳли мансаб донанд, ҳам аз тарси фишору тазйиқ наметавонанд ошкор созанд. Дар ин вазъият аз озодии сухан наметавон ҳарф зад, зеро бо тақозои муҳит дар аксари маврид мавқеи он ба таври комил сарфи назар мешавад. Аз ин рў баёни андешаи озод ва ё озодии сухан ба гурўҳи муайяни чомеъа мутааллиқ мебошад. Албатта ин матлабҳо далелҳои қотеъ мехоҳанд, аммо ҳадафи навиштаи мо ба исбот расонидани ин нукот, нест балки, назаротеанд, ки ба таври умумӣ доир ба вазъи озодии сухан дар чомеаи имрўз баён мешаванд. Бо вучуди ин, ба андешаи дабири кулли Шўро оид ба ВАО ҶТ Хочаев Х., «журналистони точик нисбат ба хамкорони туркман, ўзбек ва ҳатто қазоқи худ нисбатан озоданд». Аммо саволе ба миён меояд, ки чаро нисбатан? Чаро комилан не?
Озодии суханро агар ба таври мухталиф арзёбӣ кунем ба посухе мерасем, ки ин мафҳум дар чомеаи имрўз ҳам амал мекунад яъне вучуд дорад ҳам мавқеву рисолати худро дар баъзе маворид аз даст медиҳад, ки ин вобаста ба муҳити сиёси мебошад. Ин матлабро метавон чунин шарҳ дод, агар дар бораи ашхосе, ки ҳукумати имрўза хуш надорад, ҳар гуна матлаб нашр мегардад ва перомуни он ҳар кассе чи ақидае дорад метавонад баён созад. Дар ҳамин маврид матолиби моддаи 30-юми Сарқонун риоя мешавад. Агар дар бораи сиёсадмадороне, ки мақоми баланди давлати доранду дасти дароз, на ҳамеша маводи қобили тавҷҷуҳ ва ё баҳои мунсифона ба нашр мерасанд, ки сабабҳои муайяну номуайяни худро доранд. Дигар аз масоили муҳим роҷе ба озодии сухан ин аст, ки дар ҷомеае, ки ҳукумат қудратманд аст озодии сухан наметавонад ба таври дилхоҳ рушд кунад.
Дар мачмўъ метавон афзуд, ки озодии сухан ҳамчун истилоҳ ва мафҳуми чамъиятӣ вучуд дорад ва дар сари забонҳову навиштаҳои мухталиф истифодаи фаровонеро низ соҳиб аст. Аммо ҳамчун як чузъи журналистика ва таъминкунандаи ҳуқуқи комили афроди чомеъа на ҳамеша муаассир аст, яъне ба шакли дигар андеша намоем, озодии суханро бояд ба таври васеъ фаҳмид, агар ин мафҳумро дар маънии ба таври ошкоро гуфтани матлаб ва озодона баён намудани хосторҳои фикрӣ фаҳмем чи гуна чараён гирифтани он аз муҳити сиёси вобаста аст. Агар мафҳуми мазкурро дар маънии нуфузи Васоити ахбори омма ва нашри матолиби тавсифӣ донем маълум мешавад, ки озодии сухан ба чуз густариши ВАО дар таъсисёбӣ дигар чизе нест . Дар ин бора андешаҳои арзишманди баъзе аз журналистони равшанфикр қобили мулоҳиза аст. Чунончи рўзноманигор ва нависандаи хушсалиқаи тоҷик Бобоҷон Икромов дар мавриди озодии сухан чунин изҳори назар менамояд:
«Озодии сухан яке аз рукнҳои асосии бунёди ҷомеъаи шаҳрванди аст. Озодии сухан вобаста аст ба замимаҳои иқтисодӣ, ҳуқуқӣ, иҷтимої, аст ки дар ҳоли ҳозир иқтисоди мо дар ҳоли гузариш аст. Яке аз фишангҳои озодии сухан баробари ВАО-и давлати ин ВАО-и гайридавлатӣ аст. Агар ВАО-и гайридавлатї ба бўҳрони иктисодӣ гирифтор шуда бошад, чи гуна метавонад аз озодии сухан ҳарф зад? Дар холе, ки мо дар бўҳрони иктисодӣ гирифторем. ВАО-и ғайридавлатӣ на ба пешравӣ балки ба сўи инқироз аст. Пас чи гуна метавонад аз озодии сухан гап зад. Ҳамчунин замимаҳои сиёсии имрўзаи мо ба таҳкими озодии сухан мусоидат намекунад, ки ин аз изҳороти ҳизбҳо маълум аст. Вазъияти иҷтимої, нагирифтани музди дилхоҳ метавонад майдони озодии суханро танг созад.
Агар мо солҳои 90-94 гирем озодии сухан, озодии матбуот бисёр васеъ буд як боди озоди дар ҳамон солҳо вазида буд, ки аз матбуоти ҳамон сол метавонем хулоса кунем.
Агар озодии сухан ҳар қадар васеъ шавад ҳукумат ҳамон қадар муқтадир мешавад. Яке аз шартҳои асосии мубориза алайҳи фасод ин озодии сухан аст.Таъмини озодии сухан ин аз байн бурдани фасод дар ҷомеъа аст. Дар солҳои 92 гирем ҷаласаи парламет бо тариқи ошкоро аз телевизион нишон медод, ки ҳамагон аз фаъоллияти онҳо бохабар мешуданд, ин ҳам таъмингари озодии сухан буд».
Журналисти дигар Абдуқаюми Қаюмзод мегуяд: -«Агар мо озодии суханро бо озодии баёни Ўзбекистон ё Туркманистон муқоиса кунем дар Тоҷикистон нисбатан матбуот озод аст. Вале муқоиса бо Қирғизистон ё ин ки Қазоқистон , мо дар сатҳи хеле поён қарор дорем. Агар мо озодии баёнро дар қиёс бо оғози замони истиқлолият арзёби кунем, озодии баён хеле заиф ва хеле камранг аст. Озодии баён дар муқобили чӣ бояд ба назар рассад? Яъне , дар муқобили мардум,шоиру нависанда, ё ин ки ҳукумат? Озодии баён ҳамеша дар баробари мешавад, ки то чӣ ҳад фаъолияти ҳукумат дар матбуот инъикос меёбад ва то чӣ ҳад ҳукумат дар мавриди арзёбиаш дар матбуот таҳаммул мекунад. Мутаассифона, дар матбуоти Тоҷикистон гузоришу матолиб дар мавриди фаъолияти ҳукумат, бахусус фаъолияти роҳбарони сатҳи болоии Ҳукумати Тоҷикистон риоя намешавад…»
Ҳамин тавр, аксари мулоҳизоти андешамандони соҳаи ВАО перомуни озодии сухан аз назари мазмун ва мундариҷа ифодари як маъно буда, дар маҷмўъ вазъи воқеии озодии суханро дар Тоҷикистон ба намоиш меоваранд.

Исфандиёр Ҳаитов-
донишчўи соли сеюми
бахши рўзноманигорӣ

Махсус барои сомонаи «Ахтари зулматсуз»

Избранное

«Солехаи даврон» зухур кард.

solehai davron

Чанде кабл нашриёти «Меъроч» китоби тозаи нависанда ва адиби точик Шохмирзo Хочамухаммадро тахти унвони «Солехаи даврон» нашр намуд.“Солеҳаи даврон” — китоби тозаи Шоҳмирзои Хоҷамуҳаммад,  узви Конфедератсияи байналмилалии рӯзноманигорон дар бораи зиндагӣ ва корномаи Солеҳамоҳ Раҳматуллоева (1953 — 2002) — нависанда, фаъоли иҷтимоӣ, узви Иттифоқи журналистон ва  нависандагони Тоҷикистон ҳикоят мекунад, ки ба қалами ӯ беш аз 500 мақола, 4 китоб ва чандин рисола тааллуқ дорад. Ошноӣ бо корномаи ин зани фаъол ва ҳақиқатнигор, дардошно, дилсӯзи мардум ва ҷомеа дар пеши назари мо симои зани диловару кордонро муҷассам менамояд.

Лозим ба зикр аст ки Солехамох Рахматуллоева  моҳномаи «Маҳрам» — ро дар нохияи Ашт таъсис дод, ки сардабири он худи у буд ва  ин мохномаро аз хисоби худ мунташир менамуд.

Солеҳамоҳ Раҳматуллоева яке аз эҷодкорони пурмаҳсул буд ва ба қалами ў беш аз 500 лавҳа, очерку қисса, таронаю публисистика тааллуқ дорад, ки мавзўъҳои ғалабаи халқи советӣ дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ, меҳнат, Ватан, ишқи самимӣ, иродаю матонати Зан — Модарро фаро мегирифтанд.

Ёдовар мешавем, ки Шоҳмирзои Хоҷамуҳаммад бештар дар мавзўъоти фарҳангию иҷтимоӣ менависад ва низ тасвири зиндагии шахсиятҳои шоистаи кишвар аз бахшҳои дигари эҷодиёти ӯст. То кунун аз ин нависанда наздик ба 1000 мақола дар матбуоти ҷумҳурӣ ба нашр расидааст. Муаллифи китоб барои таълифи осоре дар заминаи мардумшиносӣ ва пайкори тоҷикон дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз сӯи Академияи Қафқоз бо нишонҳои Лермонтов ва медали 200 — солагии ҳамроҳ шудани Қафқоз ба Русия тақдир шудааст.

   Гуфтанист, Шоҳмирзои Хоҷамуҳаммад аз ҷумлаи он нависандагони тоҷик аст, ки осораш  дар саҳифаи ҷаҳонии интернет дар торнамои шахсии ӯ таҳти унвони “Ахтари зулматсӯз” қобили дарёфт ва мутолиа аст, ки аз тамоми ҷаҳон  мешавад онро дастрас намуд ва ҳамарӯза алоқамандони зиёде дар нуқоти мухталифи олам вориди он мешаванд ва фикру мулоҳизаи худро дар мавриди навиштаҳои ин пажуҳишгар иброз медоранд. “Солеҳаи даврон” низ ба сурати комил дар ин торнамо ҷой хоҳад ёфт.

Фирдавси Аъзам

Избранное

«Девон»-и Рӯдакӣ дар таҳия ва тавзеҳи донишманди тоҷик бо хатти форсӣ дар Эрон мунташир шуд

«Дево_MG_6328н»-и Устод Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, нахустин гӯяндаи бономи шеъри форсӣ, ки тавассути Қодири Рустам,муҳаққиқи варзидаи тоҷик дар соли 2007 дар шаҳри Олмотии Қазоқистон мунташир шуда буд, дар Теҳрон бо хатти форсӣ ба нашр расид.Ин «Девон»,ки дар тоҷикӣ таҳти назари доктор Сафари Абдуллоҳ ба чоп расида буд,аз сӯи Шоҳмансури Шоҳмирзо,коршиноси фарҳангии умури Тоҷикистон дар Муассисаи фарҳангии ЭКО бо хатти форсӣ баргардон шуд, тавассути доктор Ҳасани Анўша ,пажуҳишгари саршиноси эронӣ вироиш шудааст.Ношири китоб Муассисаи фарҳангии ЭКО мебошад.
«Девон»-и Рӯдакӣ,ки бо тасҳеҳ, таҳия ва таълиқоту ҳавошии Қодири Рустам омода шудааст,дарвоқеъ барои хонандаи эронӣ ҷаззоб ва пураҳамият хоҳад буд,зеро ҳарчанд бузургтарин пажуҳиш дар бораи Устод Рӯдакӣ ва ашъори ӯ китоби Устоди зиндаёд Саиди Нафисӣ «Муҳити зиндагӣ ва аҳволу ашъори Рӯдакӣ» мебошад,аммо баъд аз нашри ин китоб тақрибан кори мондагор ва пурарзишу академӣ дар мавриди Устод Рӯдакӣ ва осори ӯ дар Эрон ва Тоҷикистон анҷом нашуд ва дар осори мунташиршуда низ иштибоҳ ва камбудҳои фаровон дида мешаванд.
Қодири Рустам дар сарсухани муфассали хеш,ки бар «Девон» нигошта, аз таърихи рӯдакипажуҳӣ дар Эрону Тоҷикистон,Русияву Покистон ва дигар кишварҳо дар 50 соли ахир ёдоварӣ намуда, дар бораи вуҷуд надоштани матни нисбатан саҳеҳ ва комили осори Устоди шоирон изҳори таассуф намудааст. Муаллиф сипас дар идома матни саҳеҳ ва дурусти ашъори Рӯдакиро,ки иборат аз қасида, ғазал,қитъа,пораҳои бозмонда ва рубоиёт мебошанд, меоварад ва ба шарҳу тафсири онҳо мепардозад,ки бидуни шак муҳимтарин қисмати «Девон»- и мазкур аст ва барои алоқамандону аҳолии фарҳанг арзиш ва аҳамияти фаровон дорад, чунки муҳаққиқ бо такя бар манобеъи мавҷуд ҳамаи костӣ ва норушаниҳоро дар ин замина рафъ намуда ва нусхаи саҳеҳ ва дур аз ғалати шеъри соҳибқирони шоириро дар ихтиёри хонанда қарор медиҳад.
Низ дар бораи абёти дигарон,ки ба номи Рӯдакӣ забт шудаанд ва ин иштибоҳро, ки дерест дар адабиётшиносӣ ба як муъзал табдил ёфтааст, мавриди баррасии амиқ қарор медиҳад,зеро таври маълум дар пажуҳишҳои анҷомшуда дар бораи падари шеъри форсӣ бисёре аз абёт ва ашъори ӯ ба шоирони дигар, аз ҷумла Шаҳиди Балхӣ, Абӯшакури Балхӣ, Абулмасал, Абулаббоси Бухорӣ, Шокири Бухороӣ, Кисоии Марвазӣ, Тайёни Марвазӣ, Оғоҷӣ, Фирдавсӣ, Фаррухӣ, Унсурӣ, Алии Қарти Андигонӣ… мансуб шудаанд ё баръакс ашъори шоирони дигарро ба Рӯдакӣ мансуб донистаанд,ки муҳаққиқи мудаққиқ парда аз рӯи ин сӯитафоҳумот бармедорад.
Дар бахши тавзеҳот Қодири Рустам бо такя бар манобеъ ва навиштаи луғатномаю фарҳангҳои муътабар ва овардани мисол ва намунаҳои зиёд сурати саҳеҳи вожагон ва мисраъ ва таркибҳои ашъори шоирро собит месозад,ки манобеъи мавриди назари ӯ 79 китоб ва 13 мақола аз аҳли таҳқиқи кишварҳои мухталиф мебошанд.Divane Roudaki
Ҳамчунонки Ҳасани Анўша дар номае ба Муассисаи фарҳангии ЭКО менависад: «Мусаҳҳеҳи муҳтарам якояки ашъори бозмондаи Рӯдакиро ковида, нуктаҳои дақиқ ва санҷидае аз онҳо берун кашида ва тавзеҳоти рӯшангаре дар бораи онҳо додааст.Эшон дар ин тавзеҳот бар бисёре аз гӯшаҳои торики ашъори Рӯдакӣ рӯшанӣ афканда ва аз ибҳомоти он парда бардоштааст.Афзун бар ин оқои Рустам абёти тозае аз сурудаҳои Рӯдакиро, ки аз баракати чопи порае аз мутуни куҳан пайдо шудаанд. аз онҳо берун кашида ва ба «Девон»-и Рӯдакӣ афзудаанд ва бар порае абёти мунтасаб ба Рӯдакӣ,ки дар дафтар ва девони шоирони дигар пайдо шудаанд,хати бутлон кашидаанд.Истиботҳо ва истидрокҳои эшон дар тавзеҳот,ки шумори онҳо ба понсаду шаст мерасад, дар бисёре маворид дуруст ва пазируфтанист….Кори эшон,ки бар пояи заҳмати дигарон, бавижа устод Саиди Нафисӣ ва Абдулғанӣ Мирзоев устувор аст, мунаққаҳтарин (поккардашуда, каломи ислоҳшуда) ва дақиқтарин пажуҳиш дар бораи Рӯдакӣ боқӣ хоҳад монд».
Доктор Ҳуҷҷатуллоҳи Аюбӣ, раиси Муассисаи фарҳангии ЭКО дар пешгуфторе, ки бар «Девон» навишта, бар аҳамияти ҷойгоҳи Устоди шоирон дар адабиёти форсӣ ва ҷаҳон ва низ зарурати анҷоми пажуҳишҳои бештар ва амиқтар дар ин заминаро таъкид менамояд ва менависад:»Дар мавриди зиндагӣ ва осори қофиласолори шеъри форсӣ,ки ба қавли Абулфазли Балъамӣ — таърихнависи номдор «ӯро дар Араб ва Аҷам назир нест»,ҳазорон таҳқиқ ва пажуҳиш ва мақолаву рисола дар Шарқу Ғарб аз сӯи аҳли адаб чӣ дар гузашта ва чӣ имрӯз бо забонҳои мухталиф анҷом шуда,ки ҳамагӣ бар ин нукта таъкид доранд: Рӯдакӣ шеъри форсиро бунёд ниҳод ва ба масобаи хуршедест,ки анвори он бар ақсо нуқоти ҷаҳон метобад ва қалби олиму омиро мунаввар мекунад.
Шеъри Рӯдакӣ бо онки бархе онро як миллиону сесад ҳазор мисраъ гуфтаанд ва аз газанди рӯзгорон танҳо ҳазор мисраъ то ба рӯзгори мо расида, таровату тозагии худро аз даст надода,балки бо мурур шоху ҷавонаҳои нав аз ин дарахт бармерӯяд ва то гӯши суханшунав боқист,сарводаҳои ӯ боқӣ хоҳад монд. Далели ин шоистагӣ ҳамоно мавзўъи мондагори онҳо — некӣ ва накукорӣ, хирадварзӣ, дӯстӣ, гузашт, адолат ва муҳаббат будаааст.»
Фирдавси Аъзам,
PC:
«Девон»-и мазкур бо хатти Устод Муҳаммади Ҳайдарӣ, устоди хат ва хушнависии Эрон тазйин ёфта ва бо шуморагони 2000 мунташир шудааст.
«Девон»-и Рӯдакӣ дар ҳамоиши фарҳангӣ ҳунарии кишварҳои форсизабон, ки бо ҳиммати Муссисаи фарҳангии ЭКО дар ҳафтаи гузашта дар Теҳрон барпо шуд, бо ҳузури аҳолии фарҳанг ва ҳунар дар «Толори Шамс»-и ин Муассиса, рӯнамоӣ гардид.

Избранное

«Боғи сабз» -и нависанда ба бар нишаст

Чанде қабл  нашриёти «Андеша» дар шаҳри Хуҷанд асари тозаи нависанда ва адиби хушсалиқаи тоҷик устод Шоҳмирзо Хоҷамуҳаммадро бо теъдоди 235 саҳфа таҳти унвони «Боғи сабзи падар»  ба чоп расонд. Асари мазкур дар бораи зиндагӣ ва фаъолиятҳои сутудаи Муҳаммадамин Шарифов — яке аз симоҳои матраҳи соҳаи маориф ва фаъоли ҷамъиятӣ ҳикоят мекунад. Қаҳрамони ин китоб дар ҳарду Масчоҳ – ҳам кўҳна ва ҳам нав солҳои сол дар хизмати мардум буд ва нависанда кӯшидааст дар пешорӯи хонанда симои ин зиёии пешқадам, хайрхоҳ, ботадбир, саховатманд, аҳли салоҳ ва дар маҷмўъ инсони намунаро муҷассам созад. Читать далее ««Боғи сабз» -и нависанда ба бар нишаст»

Избранное

Ғарб бо Мавлоно

Фирдавси АЪЗАМ (Хуҷаев)

nahzat.tj

Ба ифтихори мавлуди Мавлоно суфии покманиш

Вақте ки Созмони миллали муттаҳид соли 2007-умро соли бузургдошти Мавлонои кабир ихтисос дод, кишварҳои ҷаҳон мисли Туркиё, Эрон, Афғонистон, Тоҷикистон, Фаронса, Итолиё ва дигар кишварҳо барномаҳое барои гиромидошт ва бузургдошти ҳаштсадумин солгарди милоди суфии покманиш баргузор намуданд. Хурсандиовар аст, ки ин барномаҳо то ба ҳол идома доранд ва ин силсилабарномаҳо дар ҳамаи ҳавзаҳои фарҳангию адабии ҷаҳон доир мешаванд.

Дар ин навиштаи кучак нигоҳи иҷмолие ба шуҳрати Мавлонои кабир дар бархе аз манотиқи ҷаҳон меандозем ва ба хадамоти пажуҳишгарони ғарбӣ, ки роҷеъ ба таьлимот ва осори Мавлоно анҷом додаанд, таваҷҷӯҳ мекунем. Дар ин навишта аз бархе манобеи интернетӣ бо забонҳои инглисӣ, русӣ ва форсӣ истифода шудааст. Имрӯз дар тамоми манотиқи ҷаҳон дар кишварҳое ки ҳазорон чеҳраҳои бузурги фарҳангию адабӣ дорад, дар ҳамаи марокизи илмию пажуҳишӣ ва ҳунарӣ аз осори Мавлонои кабир иқтибос меоранд ва ӯро ба масобаи як инсони ормонӣ ва идеол ёд мекунанд.

Мавлоно ва Русия

Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ ҳамон гуна ки дар Аврупо ва Амрико аз шуҳрати волое бархурдор аст, дар Русия низ аз муддатҳо замон дорoи шуҳрату эътибор аст. Шарқшиносони барҷастаи русӣ чун Бартелс, Гордовский ва дигарон ин шоир ва андешаманди бузурги ҷаҳони Исломро дар осори худ муаррифӣ ва ёд кардаанд. Ин ёдкуниҳо ҳокӣ бар таъсиргузор будани Мавлоност.

Бояд арз шавад он асаре, ки муҷиб бар муаррифии осор ва таьлимоти Мавлоно дар маҳофили адабӣ ва доираи хонандагони рус гардидааст, асари «Ҷалолиддин Руми» нависандааш Радий Фиш мебошад.

Китоби мазкур дар силсилаи китобҳои «Зиндагии бузургон» тавассути Максим Горки дар соли 1934 эҳё гардидааст. Воқеан ҷолиб аст, вақте мебинӣ, ки чунин асаре бо он ҳама таълимоти ирфонӣ, фалсафӣ ва мазҳабӣ дар чунин муҳити коммунистии Русия нашр гардад. Ин амр далел бар пайванди инсон ба руҳоният ва маънавияти фитрист, ки муҷиб бар чунин иттифоқе шудааст. Мавлоно дар ҳақиқат тавассути таълимот ва осораш бузургтарин муъҷизаи маънавиро эҷод кардааст, ки инсони тамоми минтақаи оламро ба сӯи хеш мехонад ва ин муъҷиза барои қарнҳо мондагор хоҳад монд.

Николсон ва Мавлоно

Рейнолд Николсон аз мусаҳҳеҳ ва муфассири бузурги Маснавии шариф умри гаронмояи хешро сарфи таҳқиқ ва пажуҳиш дар мутуни куҳани исломӣ ва ирфонӣ намуд, вале он чи ки ӯ анҷом дод ва солиёни сол ва қарнҳо бегазанд хоҳад монд, ин вироиш ва таҳқиқи Маснавии шариф буд, ки имрӯз аз муътабартарин нусхаи Маснавии Маънавӣ мебошад. Маснавиро ба забони модарияш (англисӣ) тарҷума намуд ва онро дар 8 ҷилд тафсир кард. Ба ҳар ҳол, агар аз зовияи таърих ба тарҷума бингарем, хоҳем дид, ки Николсон хадамоти бузурге барои ғарбиён кардааст. Ҳудуди 50 сол пеш Маснавиро бо диққати тамом ва жарфнигарӣ ба инглиси тарҷума намудааст.

Ҳамин дилбастагию алоқамандаии Николсон ба забон ва адабиёти бузурги исломӣ буд, ки муҷиб гашт то баргузидаи ашъори “Девони Шамс»- ро ба дасти чоп диҳад. Профессор Николсон дар соли 1901 ҳангоме, ки 33 сол дошт, ҷонишини Эдвард Браун дар Донишгоҳи Кембрич шуд ва ҳамонҷо курси забони форсиро дар ихтиёр гирифт ва узви расмии акодемии забони форсӣ шуд. Пас, мусалламан метавонем бигӯем, ки чун ӯ донандаи забони форсӣ буд барояш таҳқиқ ва омузиши осори бузургоне чун Мавлоно он қадар душвор набуд.

Николсон аз нахустин шарқшиносонест, ки осори Аттор ва бахусус Мавлоноро ба сурати густурда ва амиқ ба ҷаҳони Ғарб муаррифӣ намуд. Ҳамчунин ӯ барои нахустин бор дар маҷалаи Салтанати осиёӣ даст ба муаррифии китоби «Фиҳи мо фиҳи» зад, то аз ин роҳ он китоби арзишмандро ба пажуҳишгарони ғарбӣ бишоносонад. Рейлонд, ки худ ба тарҷумаи бахшҳое аз он ҳиммат гумошта буд, тарҷумаи комили онро ба шогирди худ Арберӣ тавсия кард. Хадамоте, ки ин абармард анҷом дода, кам пажуҳишгарон анҷом додаанд. Албатта, қабл аз Николсон мутарҷимоне чун Ҷемс Редхаус ва Винфилд ба тартиби дафтари аввал ва кулли Маснавиро бо забони инглисӣ дар солҳои 1881 то 1887 милодӣ мунташир карда буданд, аммо он чи Николсон анҷом дод, фарқкунанда буд. Ӯ бо диди ноқидона ва олимона ва риояти лозима ба заъфҳо ва камбудиҳои эшон ишора кард. Ин боиси ифтихор ва сарбаландист, ки имрӯз дар кулли ҷаҳон Маснавии Мавлоно ба беш аз 40 забони дунё тарҷума шуда ва дар ихтиёри ҷомеаи башарӣ қарор гирифтааст. Инро ҳам бояд бигӯем, ки ҳарчанд аз кори анҷомдодаи Николсон ба Маснавӣ чандин сол мегузарад, аммо ҳануз эътибори он аз байн нарафтааст ва аҳли таҳқиқ бо истинод ва иқтибос аз он ба таври густурда истифода мекунанд. Ин албатта, ҳокӣ бар бузургии дасти пажуҳишии Николсон аст.

Мавлоно ва Фаронса

Ҳамин бузургманишии Мавлоност, ки бо қудрати ҷозибаи осораш аз тамоми нуқоти олами беканору бекарон донишмандон, мутафаккирон ва файласуфонро ба сӯи хеш мехонанд. Марзҳоро убур карда ва тамаддунҳоро ба ҳам пайванд медиҳад. Фаронса ҳам ин даъватро аз хоки гуҳаррези Туркиё мешунавад.

Лозим ба ёдоварист, ки профессор Ива ду Витрей Меэерович (1909—2001)-ро бояд бузургтарин мавлоношиноси фаронсавӣ донист. Чанд нукта роҷеъ ба фаолияти ин пажуҳишгар гуфтанӣ ҳастем.

Ӯ бештари осори Мавлоноро ба забони фаронсавӣ тарҷума карда ва дар китобҳои таьлифии худ низ осори Мавлоноро мавриди баррасии коршиносона қарор дода аст. Ӯ дар мавриди чигунагии ошноӣ бо Мавлоно мегуяд: «Рузе як дусти мусалмон китобе аз Иқболи Лоҳурӣ пеши рӯям ниҳод. Ҳангоме ки онро мутолиа кардам, маро бисёр маҷзуб кард ва ман бо вуҷуди машғулиятҳои зиёд тасмим гирифтам китобро аз инглисӣ ба фаронсавӣ тарҷума кунам. Бо мутолиаи осор ва ашъори Иқболи Лоҳурӣ медидам, ки Иқбол пайваста аз Мавлоно ба унвони муаллиму муроди хеш ёд мекунад. Кунҷков шудам ва хостам бидонам чаро ӯ то ба ин ҳад нисбат ба Мавлоно иродат дорад. Бадин тартиб ҳангоме, ки мутолиаи осори Мавлоноро шурӯь кардам, ба забони фаронсавӣ чизи каме ёфтам ва маҷбур будам ба осори тарҷумашуда ба забонҳои инглисӣ ва олмонӣ муроҷиат намоям.”

Меэерович ба тадриҷ Мавлоноро дарк мекунад ва ҳар қадар, ки Мавлоноро бештар мешиносад, ҳамон қадар алоқамандтару муштоқтар мешавад. Ива 15 сол барои тарҷумаи Маснавӣ вақт гузошт ва бо ҳамкории як муҳаққиқи эронӣ ба номи Ҷамшеди Муртазавӣ ин китоби арзишмандро ба таври комил тарҷума кард. Тарҷумаи ин китоб дар соли 1990 милоди дар 1705 саҳфа ба инзимоми як муқаддимаи 40 сафҳаӣ аз суи интишороти «Руше» дар Фаронса мунташир гардид. Ӯ ҳамчунин «Фиҳи мо фиҳи», «Рубоиёт», «Мукотибот» ва низ гузидае аз Девони Шамсро тарҷума кард. «Рубоиёти Мавлоно» маҷмуае аз 1000 рубоӣ аст, ки хонуми Меэерович аз миёни 2000 рубоӣ ба Мавлоно нисбатдодашуда интихоб ва тарҷума кард. Ин хадамоте, ки хонум Меэерович анҷом дода, шоистаи таҳсину такдир ва ситоиш аст.

Борес ва Мавлоно

Дар Фаронса танҳо хонуми Меэрович набуд, ки ба тарҷума, пажуҳиш ва омузиши осори Мавлоно даст зада буд, балки дигар донишмандон ва муҳаққиқон низ дар ин амр ҳиммат мегумориданд. Яке аз ин навсиандагон Мурис Борес (1862—1923), сиёсатмадори фаронсавӣ, буд, ки ба хотири алоқаи шадиде ба Мавлоно ва маросими самои фирқаи Мавлоно ба Куния сафар мекунад. Рақси самои дарвешон, ки таваҷҷӯҳи муҳаққиқони кишвари Фаронсаро ба худ ҷалб карда буд, аммо дар миёни онҳо ҳеч як ба андозаи Борес ба омузиши Мавлоно ва самои мавлавия напардохтааст. Он чи ки Бoрес анҷом дод, нахуст Маснавӣ ва бархе дигар аз ашъори Мавлоноро аз рӯи тарҷумаи пароканда ва низ аз рӯи он чи дар “Маноқиб-ул-орифин” хонда буд, ба забони фаронсавӣ дармеоварад ва мушоҳидоташ низ дар Куния ӯро ба таамулоте дар бораи «Ирфон дар ҳамаи адён» барангехта ва андешаҳои пешини ӯро дигаргун карда аст.

Ӯ дар 17 июни 1914 милодӣ ба Куния маҳалли зиндагии Мавлоно ва оромгоҳи ӯ сафар кард. Дар онҷо бо ҳамроҳӣ дар рақси оҳангини мавлавиҳо «дарвешони муриди Мавлоно» ба руёи худ таҳаққуқ бахшид. Вай ин мавзуъро дар осори худ «Таҳкике дар кишварҳои шарқӣ» (Enquête aux pays du Levant) ва “Дафтарҷаи Хойм” (Mes Cahiers) ташреҳ карда аст.

Шиммел ва Мавлоно

Ҳамчунин Мавлоно Ҷалолиддин Муҳаммади Балхӣ ва аллома Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ ду орифу мутафаккири барҷастаи ҷаҳони Шарқ, шахсиятҳое ҳастанд, ки мавриди таваҷҷӯҳ ва алоқаи бисёри профессор Онне Море Шиммел қарор доранд. Ин донишманд чанд асари муҳимеро аз осори манзум ва мансури ин ду ҳакими фарзона ба забонҳои олмонӣ, инглисӣ ва туркӣ тарҷума намудааст. Афзун бар ин, дар миёни осори устод Шиммел таҳқиқ ва таълифҳои бисёре низ дар бораи шахсияти барҷаста ва осори арзишманди Мавлавӣ ва Иқбол дида мешавад.

Профессор Шимел яке аз устодони шинохтаи ҳавзаи мутолиоти «Мавлавишиносӣ» ва «Иқболшиносӣ» аст. Ин пажуҳишгар миёни Шарқ ва Ғарб ба масобаи пулест, ки тамаддунҳо ва фаргҳангҳоро ба ҳам мепайвандад ва паёми Шарқро ба Ғарб мерасонад. Хадамоти эшон низ дар муаррифӣ ва таҳқиқи ин ду чеҳраи бузурги ҷаҳони исломӣ бисёр бузург аст. «Ман чу бодам, ту чу оташ» (Ich bin wind und bist feuer) унвони китоби зиндагинома ва таҳлили осори орифи бузург Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ аст ва то кунун чандин маротиба таҷдиди чоп шудааст. Дар ин китоб баъд аз шарҳи аҳволи Мавлоно шахсияти вай ва асари шоҳкораш — Маснавии Маънавӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Устод Шиммел дар ин китоб ишора мекунад: «Набояд аз ёд бурд, ки бузургтарин малҳами Мавлоно дар Маснавии Маънавӣ китоби Куръон будааст, аз ин ба Абдураҳмони Ҷомӣ бояд ҳақ дод, ки Маснавии Мавлоноро «Куръон ба забони форсӣ» мехонад. Бадеҳӣ аст, ки Мавлоно мутуни ирфонии пешиниёнро мутолиа карда буд: мутуне чун «Рисолаи қашрия» ва «Эҳёи улуми дин» -и Имом Ғаззолӣ. Яке дигар аз китоби муҳими хонум Шиммел дар бораи Мавлоно китоби «Шукуҳи Шамс» (The Triumphal Sun) аст. Ин китоб сайре дар осор ва афкори Мавлоност ва хушбахтона ба ҳиммати устод Ҳасани Лоҳутӣ ва бо муқаддимаи аллома Ҷалолиддини Оштиёнӣ ба забони форсӣ низ тарҷума шудааст. Профессор Шиммел аз ҳамон оғози фаолиятҳои илмии худ ба мутолиа ва баррасӣ дар осор ва афкори Мавлоно ба таҳқиқоти доманадоре даст мезанад ва Мавлонои кабирро ба муҳити Аврупо мешиносонад.

Читик ва Мавлоно

Ҳамчунин, Вилиям Читик аз пажуҳишгарони номдори олами Ғарб бо таьлифи асаре тахти унвони «Ман ва Мавлоно» достони шурангези зиндагии Мавлоно ва ба вижа моҷарои ишқи афсонавиро, ки ӯро бо Шамси Табрезӣ пайванд дод, ба қалам мекашад. Дар боби он чи ба Мавлоно марбут мешавад, осор ва таьлифоти бисёре ба забонҳои форсӣ, туркӣ, арабӣ, англисӣ ва ғайра ба чашм мехурад.

Лозим ба ёдоварист, ки Фронклин Луис дар китоби арзишманди «Мавлоно, дирӯз то имрӯз, Шарқ то Ғарб» нахустин пажуҳандаи амрикоист, ки ба тафсил ва ба таври ҷудогона дар фасли чаҳоруми китоби худ ба зиндагӣ ва андешаҳои Шамси Табрезӣ пардохтааст. Аммо ин Вилиям Читик буд, ки дар соли 2003 барои нахустин бор қисмати аъзами Мақолоти Шамси Табрезиро ба англисӣ тарҷума ва дар соли 2004 мунташир кард.

Лозим ба зикр аст, ки ба эьтикоди Читик мутолиаи осори класик беҳтарин роҳ барои вуруд ба дунёи дарунии соҳибони асар аст. Ва ҳамчунин аз ҳамин рӯст, ки тарҷумаи осори класик ва дастабандии онҳо яке аз боризтарин бахшҳои фаъолияти илмии ӯ маҳсуб мешавад.

Ин нуктаро ҳам бояд арз намоем, ки профессор хонуми Ива ду Витрей Меэрович барои мутолиаи осори Мавлоно ва фирқаи Мавлавия борҳо ба Куния сафар кард ва бо пайравони Мавлоно гуфтугуву баҳсҳо анҷом додааст. Ӯ Мавлоноро орифи ҷомеь ва комил медонист, ки андешаи ҳамаи урафоро дар худ соҳиб аст. Барои Меэерович ирфони Мавлоно, ки ба шеър шакл гирифтааст, метавонад тамоми афродро бо хостгоҳҳои мухталифи динӣ ва маънавӣ гирд овард, ҳамон тавр ки рӯзи хоксупории Мавлоно, масеҳиён ва яҳудиёни Куния ба андозаи мусалмонон мутаассир буданд ва шеван мекарданд.

Хулоса

Бо дар назардошти он чи, ки изҳор кардем ва он чи мавлоношиносон анҷом додаанд, метавон ба чунин хулоса расид, ки Мавлоно аз ҷумлаи бузургони ирфон ва адаби исломист, ки мансуб ба як кишвар, миллат, маҳдудаи ҷуғрофиёӣ набуда, бо баҳрагирӣ аз манобеи шариат ва тариқат ҳамвора руй бар сӯи ҳақиқати илоҳӣ оварда ва ойину адёну мазоҳиби дигар миллалро ситоиш, эҳтиром ва такдир кардааст ва дарк намудааст.

Избранное

«Гаҳвораи заррин» – и Шоҳмирзо Хўҷаев нашр шуд

 Чанде қабл нашриёти «Меъроҷ» асари тозаи нависандаи тоҷик Шоҳмирзо Хўҷаев (Хоҷамухаммад)- ро таҳти унвони «Гаҳвораи заррин» ба нашр расонид. Ин асар устурае аз асотири кўҳистонист, ки ҳақиқате аз ҳақиқатҳои урёнро дар худ таҷассум намудааст. Дар асари мазкур аносири далелу исбот, масалу макол, илму дин, назму наср, ҳаҷву фантастика чун тору пуд ба ҳам омехта, дар ниҳоят  навиштае хонданй ба бор омадааст, ки кас аз мутолиаи он манзараи дилангези Лангари Мастчоҳ ва шуҷоату набардҳои рустамонаи сокинонашро пеши чашм хоҳад дид.

Нависанда дар ин асар аз нозукиҳои рўзгори мардуми  деҳаи Лангари Кўҳистони Мастчоҳ ба хонанда иттилоъ медиҳад. Ин асарро метавон  шиносномаи Лангар донист.

 Дар пешгуфтори асар шоири тоҷик Маликнеъмат  мегўяд, ки «Фалсафаи » Гаҳвораи заррин»  ҳар нафареро, ки гунахкор ва баландандеш бошад, суи худ рох намедихад, пок ва мубарро чун дили хар фарди кухистон аст.»

 Зимнан ёдовар мешавем, ки Шохмирзо Хуҷаев зодаи нохияи Мастчох, узви Конфедератсияи байналхалкии журналистон, муаллифи китобхои «Сурмаи дил» (хамрох бо писараш Шохмансур) , «Гулшани дилхо» ва «Касидаи ҷавонмардй»  буда «Ахтари зулматсуз» асари ҷахорумини уст, ки аз рузгору корномаи Кахрамони Мехнати Сотсиалистй зиндаёд Навруз Раҷабов хикоят мекунад.

Шоистаи зикр аст, ки  Шохмирзои Хоҷамухаммад барои китоби «Ахтари зулматсуз» ва хамчунин асари этнографии «Сурмаи дил» аз тарафи Академияи Қафқоз барандаи ду нишони ин ниходи муътабар -Ҷоизаи Лермонтов ва 200-солагии пайвастани Қафкоз ба Русия шудааст.

«Гахвораи заррин» асари ҷадиди муаллиф  асотире аз устураи кухистон мебошад, ки дар мавриди мардумшиносй низ бахс мекунад.

Фирдавси Аъзам

Избранное

КОРБУРДИ САНЪАТИ ТАКРОР ДАР ҒАЗАЛХОИ МАВЛОНО

Мавлоно Ҷалолуддини Румӣ  бо ғазалҳои шӯрангези худ, ки қарнҳо инҷониб дар дили шефтагони назми форсӣ шӯру шарар ба по мекунад, дар ташаккули тасвирофаринии ғазал низ саҳми  боризе дорад.

  Борҳо гуфта шуда, ки ба рӯзгору осори Мавлоно донишмандони варзида андешаҳои зиёдеро баён доштаанду адабиётшиносони ҷаҳон таҳиқиқоти гаронвазнеро дар ин самт ба анҷом расонидаанд. Хоса, асари оламшумули ӯ «Маснавӣ» зиёд таҳқиқ шудаву нуфузаш ба адабиёт ва диди шуарои ҷаҳон бозгӯ шудааст. 

Гузашта аз ин ҳунар ва истеъдоди Мавлоно дар офариниши ғазал  бо зеботарин тахайюл ва маънисозиҳои ҷолиб ва корбурди ҳунармандонаи санъати бадеӣ ҷараён гирифта, аз оғоз миёни ҳаводорон ва пажӯҳишгарон  маҳбубияти вижаеро дорост. Чунончи ба андешаи Алии Муҳамадии Хуросонӣ Мавлоно Ҷалолуддини Балхии Румӣ дар баробари шодоб гардидан аз андешаҳои ноби гузаштагони мутафаккирамон бо фарохии ҷаҳонбинии худ ҷозибаи оламиёнро ба худ кашида, андешаҳои амиқи зиндагисози фарҳангу маърифати мардуми Шарқро бештар аз пештар ба мардуми дигар, аз тариқи эҷоди асарҳои фалсафиву бадеӣ расонидааст. (1,114) Дар баробари ин адабиётшинос Абдуманнони Насриддин таъкид медорад, ки «барои Мавлоно ҷаҳоне фаротар аз воқеияти заминӣ писандида буд… ӯ ба моҳияти ашё нигоҳе ҳакимонаву орифона дӯхта, ба кашфи ҳақоиқи маънавӣ ноил гардид» (1,92).

Воқеан, андешаҳои зебои Мавлонои соҳибзавқ дар қолаби ғазал низ бо истифодаи дурусту ҳунарваронаи саноеии лафзиву маънавӣ  ба дилҳои хонандагон менишинад ва зеҳнро завқи тоза мебахшад.  Воқеан, бадеият аз вижагиҳои хоси осори адабӣ аст. Агар яке аз омили шӯҳрати беандозаи ғазалиёти Мавлоно дар маъниҳои бикр, мазмунҳои нозуку латифи он бошад, маъниофаринии Мавлоно ба василаи тасвирҳои дар хотир монданӣ  ва ғайриинтизор дар ин росто шоиста ба таваҷҷӯҳ мебошанд. Зимнан бояд гуфт, истифодаи моҳирона аз санъатҳои адабӣ ҷониби ин шоири сухангустари форсу тоҷик хеле олӣ ҷараён гирифтааст.

 Дар омӯзиши  иҷмолии хеш пиромони тасвирофариниҳои осори Мавлоно, мо ба вижагии корбурди санъати такрор (такрир) таваҷҷӯҳ намуда, ба натиҷа расидем, ки ин санъат дар баробари таҷнис, тамсил талмеҳ дар тасовири ғазалҳои шоир мақоми хосаеро дорад.

Такрор аз ҷумлаи санъатҳои бадеие мебошад, ки  дар каломи бадеъ барои  дучанд намудани назокати гуфтор хидмат дорад. Такрор ғолибан суханро оростатар мекунад, сохтори манзумӣ ба шеър мебахшад ва мусиқии онро падид меоварад. Ҳамзамон барои оҳанги сухан аз такрор истифода мешавад.

Дар каломи бадеъ санъати такрор бар чанд гуна аст:

Содатарин навъи он шомили такрори як калима аст.  Мавлоно аз чунин тарзи такрор хеле фаровон корбурд кардааст. Такрори дилкашу матлуби калима дар ғазалиёти Мавлоно мусиқияти баланди нигоштаро таъмин кардаааст.

Мушоҳида шуд, ки Мавлоно аксаран барои такрор калимоти «имрӯз», «чун», «биё», «гаҳе», «зи», «ман», «чӣ», нидоҳои «эй», «ё раб», «ало эй»-ро интихоб намуда, такрори ононро тавре ба ҷо овардааст, ки зеҳни хонанда аз такрори як калима дар саросари ғазал хаста намешавад, балки завқ мебарад. Тарзи офариниши такрорҳои гушнавоз аз маҳорати хоси гӯянда гувоҳӣ медиҳад. Такрори нидои «эй» дар ғазали «Эй ошиқон, эй ошиқон, ман хокро гавҳар кунам» ба ғазал дилрабоии вижа  ва ҷаззобият ато намудааст. Дар ин ғазал мо  нидои «эй» 22 маротиба такрор шудааст, аммо зиёд омаданаш ба ҳеч ваҷҳ мусиқии каломро вайрон накарда, зеҳни хонандаро навозиш мекунад. Дар як ғазал корбурди чанд навъи такрор низ шоистаи тавсиф аст:

Эй ошиқон,эй ошиқон, ман хокро гавҳар кунам,

Эй мутрибон, эй мутрбон, даффи шумо пурзар кунам.(4,94)

 Ингуна  такрорҳои ҷолиб дар ғазалҳои «Рав он рубобиро бигӯ, мастон саломат мекунанд», «Он нафасе, ки бо худӣ, ёр чу хор оядат», «Маро гӯи: киройӣ? Ман чӣ донам?», «Баҳор омад, баҳор омад, баҳори мушкбор омад»  мушоҳида мешаванд:

Эй ҷони мо, эй ҷони мо,эй куфру эй имони мо,

Хоҳам, ки ин хармӯҳраро гавҳар кунӣ дар кони мо (4,32)

Такрори вожаи «гоҳе» бар байти камоли ҳунарварӣ дар ҷодаи такрор аст,мутаваҷҷеҳ мешавем:

Гаҳе дар тахту гаҳ фавқам, гаҳе дар шавқу гаҳе завқам,

Гаҳе ларзону гаҳе нолонам, туро хона куҷо бошад? (4,69)

Гоҳе шоирон  калимаҳоеро дар оғози ҳар мисраь такрор мекунад, ки Мавлоно низ аз ин навъи такрор корбурди зебо дорад:

Зинда кӯшам дар шикори зиндагӣ,

Зинда бошам  чун зи ҷон нагрехтам.(108)

Намунаи зер низ аз маҳорати тасвирофаринии Мавлоно  гувоҳанд:

 

Биё, биё, ки  маро бе ту зиндагонӣ нест,

Бубин, бубин, ки маро бе ту чашм Ҷайҳу нест. (4,51)

Ҷои дигар санъати такрор  бадингуна зебоиофаринӣ дорад:

Зарра ба зарра чун гуҳар аз тафи офтоби ту,

Дил шудаст сар ба сар обу гили гарони ман (4,117)

 Ва низ:

Биё, биёву халосам деҳ аз биёву бирав,

Биё чунон ки раҳад ҷонам аз чунону чунин. (4,122)

Ҷои дигар Мавлона маъниро бо такрори зер ҷолиб ба ҷилва меорад ва мегӯяд:

Гуфто, ки зарра  -заррайи ту ошиқи мананд,

Рав-рав, ки ин матоъ барои муҳаққар аст. (4,46)

 Зимнан бояд ёдрас шавем, ки дар нигоштаҳои Мавлоно такрор ҳамзамон омили таъсиринок сохтани  маънӣ аст. Дар мисраъҳои боло «зарра-зарра»  ва «рав-рав» дараҷаи таъсири маънӣ ва баёни матлабро баланд сохтааст.

 Гоҳе дигар калимае, ки дар миёни мисраи аввал омадааст, дар миёни мисраи сонӣ такрор мешавад, ки навъи такрор низ офариншҳои зеборо ба миён овардааст:

Ошиқи ҷаври ёр шав, ошиқи меҳри ёр на,

То ки нигори нозгар ошиқи зор оядат. (4,59)

Ва низ

Ақл омад, ошиқо худро бипӯш,

Войимову войи мо аз ақлу ҳуш. (4,8)

Калимаи дар мисраи ҳампаҳлӯ овардашуда дар мисраи дигари байти ҳамчун тафсиру табъин такрор мегардад, ки ин  тасовир ҷолибияти хосеро ба худ ихтисос додаанд. Чунончи:

Бода бинӯшу мот шав, ҷумлайи тан ҳаёт шав,

Бодайи чун ақиқ бин, ёди ақиқи кон макун.

Бодайи ом аз бурун бодайи хос аз дарун,

Бӯйи даҳон баён кунад, ту ба забон баён макун (4,14)

Дар такрорҳои силсилавор охарин калимаи мисраъ дар оғози мисраи баъдӣ оварда мешавад, ки гоҳо калимае ҳам дар оғоз ва ҳам дар поёни ҷумла меояд монандӣ:

Ба дарвешӣ биё андар миёна,

Макун шӯхӣ, магӯ к-андар миёнам.

Миёни хонаат ҳамчун сутунам,

Зи бомат сарфурӯ чун новадонам.(4,12)

Навъи дигари такрор такрори савтҳост ба шакли пажвок дар шеьр ва қофия дида мешавад. Гоҳе низ такрор бар асли ҳамсонӣ ё эьтиноб устувор аст, ки аз ин навъ низ Мавлоно корбурди шоистаи таҳсин намудааст.

Такрорҳои Мавлоно воқеан диланишин ва дилангез ҳастанд ва дар хеш як ҷаҳон маъниро нуҳуфта дар қолаби тозаву ноб ба хонанда мерасонад.

Шод омадӣ, эй маҳрӯ, эй шодии ҷон, шод о,

То буд, чунин будӣ, то бод чунин бодо .

Эй сурати ҳар шодӣ, андар дили мо ёдӣ,

Эй сурати ишқи кулл андар дили мо ёд о(37)

Ва ҳамчунин мегуяд:

Сазойи он кӣ зияд бе рухи ту, з-ин батар аст,

Сазои бандайи бад,  гарчи ӯ сазойи ту нест. (4,54)

Ё ҷое дигар :

Ошиқи ҷаври ёр шав, ошиқимеҳри ёр на,

То ки нигори нозгар ошиқи зор оядат. (4,59)

Метавонем натиҷагирӣ кунем, ки ҷанбаи бадеии ашъори Мавлоно  хеле  пурқувват буда,  шоир дар офариниши тасвир низ истеъдоди  мунҳасир ба фардро дорад. Fазалҳои мондагораш ғояву мазмуни баландро дар перояи поэтикаи лоиқи таҳсин ба завқи хонандаи нозуктабъ мерасонад такрор дар тасвирҳояш мақоми садрнишиниро ихтиёр карда мӯъҷиби маъруфияти Мавлонои кабир гаштаанд.

Пайнавишт:

  1. Маводи ҳамоиши байналмилалии «Румӣ-Гёте: Муколамаи фарҳангҳо».Хуҷанд, «Нури маърифат»,2007.-307 саҳ.
  2. Румӣ, Ҷалолуддин. Куллиёти Шамс ё Девони Кабир. Ҷузъи ҳаштум./ Бо тасҳиҳот ва ҳавошии Бадеуззамон Фурузонфар. —  Теҳрон, 1342. – 333 с.
  3.  Шамисо С. Нигоҳи тоза ба бадеъ.-Теҳрон: Интишороти Фирдавс, 1370.-362 с
  4. Ҷалолидин Балхии Румӣ. Тӯфони ишқ.Fазалиёт(Гулчин). Душанбе. «Деваштиҷ»,2007.162саҳ.

.

  Фирдавси Аъзам

 Манбаь: nahzat.tj

Избранное

Тоҳираи Ризозода

Тоҳира Ризозода,шоираи эронӣ дар соли 1963 таваллуд шудааст ва то кунун ду маҷмўаи шеър бо номҳои «Атри маввоҷ» ва «Шеър гуфтан баҳона мехоҳад» ва низ рисолаи пажуҳишии «Чашмзахм аз нигоҳи шоирон»-ро дар Эрон ба нашр расондааст.Ин бонуи шоир даме,ки зебоиро дарк мекунад ва лаҳзаҳои ҳассоси зиндагиро, ки танҳо шоирон ба он пай мебаранд,дармеёбад, шеър мегӯяд ва ба  домани отифии шеър паноҳ мебарад.Вай бо ин ашъор ба хонандагон собит месозад,ки дар ин арса одами тасодуфӣ нест ва дар паи навҷӯиву навхоҳӣ аст.Ҳамчунон ки оқои Саҳанди Хайрободӣ, муҳаққиқи эронӣ дар пешгуфтори китоби дуюми ӯ менависад: ашъори хонум Тоҳираи Ризозода дар сарзамини ҳунари Эронзамин бӯи пухтагиро ба машоми хонандаи нуктасанҷ мерасонад.Ашъори ӯ метавонад ба ғайр аз лаззати хондан фурсатро барои мунтақиди шеър низ фароҳам оварад.

    Чанд намуна аз китоби «Шеър гуфтан баҳона мехоҳад» барои ошиқони каломи мавзун дар Тоҷикистон тақдим мешавад.

 

Нилуфари ҳусн

Нилуфари ҳуснам, ки дар он фурсати кўтоҳ

Бар қомати мавзуни ту печидаму рафтам.

Чун партави шамъе, ки бар ойина битобад,

Бар чеҳраи шафофи ту рақсидаму рафтам.

Гулбарги танам дар нафаси гарми ту месухт,

Аммо «зи бади ҳодиса» ларзидаму рафтам.

Абре шуда будам ману саршори таманно

Дар пойи қадамҳои ту ғалтидаму рафтам.

Ман шарми шиновар шуда дар шуълаи табро

Бар хилвати хомуши ту пошидаму рафтам.

Бахшой маро,эй тани ту обии дарё,

Чун мавҷ агар аз ту парешидаму рафтам.

Ҷорӣ шуда аз атри танат ин ғазали тар,

Аз лаъли лабат матлаъи он чидаму рафтам.

 

Девор

Руи деворе навиштам:марг бар девор бод!

Марг бар ҳар кас ки мебофад таноби дор бод.

Ҳар ки мехоҳад ҷудоиву сукуту дардро,

Ҳар куҷо девор бошад бар сараш овор бод.

Дастҳо маҳкуми дурӣ,чашмҳо дур аз нигоҳ,

Марг бар ин милаҳои сахту ноҳамвор бод.

Ҳар чи бодо бод,мегўям ман аз ошиқ шудан,

Номи мо чун ошиқон гў бар сари бозор бод.

Моҳи рўятро битобон, то дилам рўшан шавад,

Аз нигоҳат шеърҳои ман тару саршор ,бод.

Аз ҳасодат бар гули рўят назарҳо мезананд,

Ҳар ки ин савдо ба сар мепарваронад,хор бод.

Зинда бодо ишқ ,моно бод шодиву сурур,

Боғи лабхандат ҳамеша тозаю пурбор бод.

 

Зан

Бистари сарди замину илтиҳоби гоми як зан,

Резиши норанҷҳо аз ҳиқ- ҳиқи ороми як зан.

Панҷара дар панҷара ангушти тўҳмат қад кашида,

То бирезад бар сари беосмони боми як зан.

Рубарў,роҳе гурусна туъмааш як буғзи пар- пар,

Пушти сар меларзад имон бар сари фарҷоми як зан.

Турра- турра нолаҳо гум мешавад дар барфу бўрон,

Бод печопечи дард аст,аз таби пайғоми як зан.

Дар кафанпўши зимистон,гургҳои фотиҳахон,

Пеши чашми осмон бар турбати гумноми як зан.

Боз фардо барф мемонад ба рўи дасти ҷода,

Ҳарф мемонад нишонӣ аз тамоми номи як зан.

Танини бол

Қадам- қадам, ки мевазӣ чӣ шоирона мешавад,

Ва шонаҳои шеъри ман гули забона мешавад.

Усораҳои буғзи ман бубин чигуна месурад,

Нафас- нафас ва қатра- қатра рўдхона мешавад.

Хутури  ту агар ба зеҳни турди соқаам мерасад,

Булуғ медамад ба боғу пурҷавона мешавад.

Чу бозувони гул тавони абрро макидаам,

Вагарна буи сурхам ин чунин расо,намешавад.

Анори шавқи ман шукуфта мешавад,суқут мекунад,

Биёр домане, вагарна  дона- дона мешавад.

Ба зеҳни осмони ман намонда радди ҳеҷ кас,

Ба ҷуз танини боли ту, ки ҷовидона мешавад.

Бубин, ки пораҳои пайкарам сукут кардаанд,

Ва иштиёқи ман ба дафтарам тарона мешавад.

Лаҳзаи дидор

Ларзид саропои дилам лаҳзаи дидор,

Лабрез шудам аз ғазали ишқ дигар бор.

Мерехт зимистону хазон аз сари он шаб,

Аммо ба лабам ҷўшиши як бўсаи табдор.

Сармасти шароби гули рўят шуда будам,

Аз ҷоми нигоҳат нигаҳе гарм,талабкор.

Пироҳани шавқам пури парвонаву пўлак,

Аммо дили ту сахт дар андешаи инкор.

Аз шеъру баҳору гулу май,гуфтаму шармат

Шуд лолаи навсарзада бар домани кўҳсор.

Зеботар аз ин чист, ки саршори ту бошам,

Ҳоло, ки тиҳӣ гаштаам аз сояи ағёр.

Рафтам ману он шаб зи хаёли ту гузаштам,

Ҳарчанд, ки дар дасти ту ҷо мондаам ангор.

 

Парниён

Нигоҳам парниёне ҳафтранг аст,

Баҳори доманам хушобу ранг аст.

Лабам омезае аз атри гулҳост,

Ду чашмам шўъланўшу шўху шанг аст.

Ману маҳтоб хоҳархонда ҳастем,

Ту аммо дасти шавқат зери санг аст.

Туранҷи зулфи ман ошуфт дар бод,

Бичинам нозанинам, вақт танг аст.

Фақат ҳушдор! Дастатро набуррӣ,

Ба сирфи инки рухсорам қашанг аст.

Буландои ману кўҳи ғурурат,

Ҳадиси кўҳнаи моҳу паланг аст.

 

 

 

Бўсаи табдор

Гуфтӣ,ки ба чашмат гули пайвастабаҳорам,

Бар хиттаи сарсабзи нигоҳи ту дучорам.

Аз гардиши айёми ту пойиз бурун бод,

Бе рўи гулат ранги сукутам, шаби торам.

Гуфтӣ,ки ғазалпўш намоям саҳаратро,

Дар фурсати ту бўсаи табдор бикорам.

То дар хами гесўи ту маъво накунад шаб,

Бар зулфи сиёҳат гули хуршед гузорам.

Гуфтӣ,ки дилат сахт ғазалгиру баҳорист,

Вақт аст ба юмни нафасат шавқ биборам.

Аз соя наяфтода нагирад нафасат кош,

Ту рангу баҳориву ман ойина надорам.

Шарт аст,ки манъат кунам аз ишқ ба шоир,

Аз фирқаи савдозадаам,шўълатаборам.

Ҳушдор,ки обат накунад сурхии шармам,

Дар биркаат оташ назанад чашми шарорам.

Панҷараҳо

Кўчаҳомон пури овози санавбарҳо буд,

Ҳамаи панҷараҳо рў ба танаффус во буд.

Субҳ бо ҳамҳамаи сабзи дарахтон дар боғ,

Бўи гул аз паси лабҳои саҳар пайдо буд.

Ғазалу ойинаву чашмаю борону баҳор,

Ҳар куҷо буд, яқин хонаи мо онҷо буд.

Пушти парчини баҳорон сафе аз чилчилаҳо,

Бар сари навбати овоз шудан ғавғо буд.

Ҷодаҳо пуртапиш аз шўру сафо буду умед,

То фаросўи муҳаббат ҳама ҷо бо мо буд.

Ёди он кўчаи хис аз нафаси отифа,бод!

Ки дар он чатри ҳаё бар сари хоҳиш во буд.

Нишонӣ

Сартосари шеърам ҳама шўр асту ҷавонӣ,

Саршорам аз ойинаву тасвиртаконӣ.

Атрам ману маввоҷ шуда аз нафаси ман,

Дар боғи ғазал содагиву шаҳди маъонӣ.

Эъҷозу сухандониву зебоиву парвоз,

Мепошам аз имони худу лутфи ниҳонӣ.

Эй ташнаи идрок!Бизан дил ба зулолам,

То пур шавад эҳсоси ту аз дурри ямонӣ.

Эй муддаъии шеър!Макун хаста қаламро,

Чун бар лаби ту нест ба ҷуз ёвапаронӣ.

Бас кун!Дили ойина гирифтаст ба Мавло,

Аз ин ҳама такрори ғаму марсияхонӣ.

Дар шаҳри нишотам ману дар кўчаи лабханд,

Ҳар кас, ки бигирад зи ғазалҳом нишонӣ.

Хонаи матрука

Мурдем дар ин хонаи матрукаи дилгир,

Моро бибар эй ишқ, аз ин дахмаву занҷир.

Дар қаҳтии борону гули сурху парасту,

Мо дил ба ту додему ба ояндаи тақдир.

Шояд, ки баҳоре бивазад аз нафаси ту,

Бар домани хушкидаи ин боғи замингир.

Гум шуд дили маҳтобии мо пушти ғазалҳо,

Дар тирагии қофияву ғурбати тасвир.

Ин кўчаву ин роҳ расидаст ба бунбаст,

Вақт аст, ки вайрон шавад ин ҷодаи бепир!

 Шохмансури Шохмирзо

Избранное

Бунёди Фирдавсӣ ва талошҳои раиси боҳиммати он

Доктор Муҳаммадҳусейни Тусиванд дар соли 1936 таваллуд шудааст ва 25 сол аст,ки дар сатҳи ҷаҳонӣ дар корҳои башардӯстонаи худ идома медиҳад.Аз ҷумла,болотарин нишони ифтихори Ҷумҳурии Федероли Олмонро гирифтааст.Дар соли 2008 номзад ба дарёфти Ҷоизаи Нобел дар бахши инсондӯстӣ буд.Тусиванд дар соли 2005 бо ҳазинаи шахсиаш Бунёди Фирдавсӣ, шохаи Тусро таъсис дод.Дар соли 2002 беҳтарин пизишки Берлин эълом шуд.Вай шаҳрванди ифтихории шаҳри Санкт- Петербург аст.

Се хонаи беҳдошт дар навоҳии зилзилазадаи Бирҷанд ва ба осебдидагони ин минтақа кумакҳо карда,дар ноҳияи зилзилазадаи Гулёи Туркия низ бо ҳамкории пулиси Берлин бемористон сохтааст.Ба кишварҳои Югославияи собиқ,Мозамбик, Лубнон, Афғонистон, Италия, Покистон,Амрико низ ёриҳои бедареғ ба мӯҳтоҷон доштааст.Вай мубтакири ҷарроҳии микроскопӣ дар Эрон аз солҳои 1975 то 1979 аст.
Доктор Тусиванд ҳарчанд худ пизишк аст,вале бо ҳиммату матонат дар ростои ҳифз ва бақои забону адаби форсӣ гомҳои ҷиддӣ мебардорад ва дар ин арса аз ҳеҷ талоше дареғ намеварзад.Талошҳои вай махсусан дар амри бузургдошти сухансарои ҷовидони Тус шоистаи таҳсин аст.Вай Фирдавсиро зиндакунандаи фарҳанг,забони форсӣ ва ҳуввияти миллии эрониён медонад ва мегӯяд:алон дар Тоҷикистон Фирдавсиро Ҳазрати Фирдавсӣ хитоб мекунанд,дар Узбакистон ҳам мардум иродати хосе ба Фирдавсӣ доранд,аммо дар кишвари мо нисбат ба ин ҳамосасарои бузург,ки эҳёкунандаи таърих,фарҳанг ва тамаддуни эронист,бемеҳрӣ мешавад ва мардум ӯро он тавре,ки бояд, намешиносанд.
Вай ахиран дар яке аз сӯҳбатҳояш гуфтааст:Фирдавсӣ яке аз мухлистарин ва муъминтарин шоирон аст,ки дар ашъораш ба хубӣ собит кард,ки миллият ҳеҷ манофоте бо мазҳаб надорад,ҳатто касоне,ки имони қавитаре доранд,нисбат ба Ватан ва арзишҳои миллии худ вафодортаранд,масъала ин аст,касоне,ки бо Фирдавсӣ мухолифанд, «Шоҳнома»-ро нахонда ва Фирдавсиро намешиносанд.
Вай бо ишора ба инки агар миллате аз таърихи худ огоҳӣ надошта бошад,маҳкум ба нестӣ ва завол аст,изҳор медорад:таърихи чандҳазорсола ва фарҳанги пурбори мо шоистаи таааммуқ ва иноят аст ва агар бихоҳем аз ин таърих баҳра бигирем,бояд ба «Шоҳнома» таваҷҷуҳ кунем,чаро,ки таърихи мо дар «Шоҳнома» аст.
Доктор Тусиванд ҳадаф аз таъсиси Бунёди Фирдавсиро эҳёи фарҳанҳи «Шоҳнома» ва забону адаби форсӣ дар байни мардум медонад ва хотирнишон мекунад:ин Бунёд,созмоне фарҳангӣ, ғайрисиёсӣ ва мардумист,ки аз ибтидои таъсис то кунун ба муваффақиятҳои зиёде расида,ки аз ҷумлаи онҳо метавон ба сабти ҳазораи Фирдавсӣ дар Созмони ЮНЕСКО,эътироз ба Музейи Лувр ва баргузории Кунгураи Берлин ишора кард.
Вай мегӯяд,ки мо ба Музейи Лувр эътироз кардем,ки агар брушурҳояшонро ба хотири ҳазфи номи Халиҷи Форс ва тағири он ба Халиҷи Арабӣ ҷамъоварӣ накунанд,аз онҳо расман шикоят ва иддаои хасорат мекунем.Онҳо ҳам узрхоҳӣ карданд.Дар Кунгураи Берлин бузургтарин шоҳномапажуҳони ҷаҳон ҳам ба ироаи суханронӣ ва баҳсу табодули назар дар бораи «Шоҳнома» пардохтанд.
Назар ба гуфтаи ин марди фидокор чандин нафар ба хотири манофеъи шахсӣ аз ӯ пул ситондаанд, вале бо ин вуҷуд мегӯяд ҳар коре дар тавонаш бошад барои рушду иртиқои забону адаби форсӣ анҷом хоҳад дод.Ҳар сол бо ибтикори ин чеҳраи фарҳангӣ барои посдошти гӯяндаи «Шоҳнома» маросими бошукӯҳ бо ҳузури бузургтарин муҳаққиқони «Шоҳнома» баргузор мешавад ва ишон ҳамвора дар ин маросиму нишастҳо аз Тоҷикистон ба унвони кишвари дӯсту бародар ва ҳамзабон ёд мекунад.Бо ташаббуси доктор Тусиванд имсол дар шуъбаи Бунёди Фирдавсӣ дар Машҳад китобхонаи тахассусӣ дар бораи Фирдавсӣ ва «Шоҳнома» таъсис шуд. Бунёди Фирдавсӣ қасд дорад ҳар сол ба яке аз пажуҳишгарони «Шоҳнома» ҷоизаи нафис тақдим намояд.
Раиси Бунёди Фирдавсӣ яке аз бузургтарин ҳадафҳои Бунёди мазкурро эҳёи зодгоҳи Фирдавсӣ медонад ва таъкид мекунад:ман худам дар рустои Фирдавсӣ -Пож таваллуд шудааам ва бузургтарин орзуям таъсиси шаҳраки «Шоҳнома» дар ин рустост ва бо инки муқими Олмон ҳастам,ҳозирам тамоми сарватамро барои амалӣ шудани ин руъё ҳазина кунам ва умедворам пеш аз маргам ин орзуро амалӣ кунам.
Вай мегӯяд:вақте амрикоиҳо аз мўшу гурба Волт Дизни дуруст мекунанд,чаро мо,ки таърихи чандҳазорсолае дорем,ин корро накунем? Мо тасмим дорем шаҳри «Шоҳнома»-ро бо анимейшенҳое аз саҳнаҳои «Шоҳнома» дар ҳолаҳое аз шиша бисозем,то тамоми мардум, бавижа кӯдакон ва навҷавонон тамоми «Шоҳнома»-ро бубинанду ҳис кунанд.Таъсиси маркази варзишӣ, меҳмонсаро, бемористони тахассусӣ бо пизишкони бисёр ботаҷриба,боғи «Шоҳнома», толори ҳамоиш…аз ҷумлаи ҳадафҳои ин тарҳ аст ва Пож метавонад ва бояд ба маркази бузурги судури фарҳанги эронӣ табдил шавад.
Вай таъкид мекунад:таъсиси ин шаҳрак илова бар мазоёи фарҳангӣ мӯҷиби ҷазби гардишгар аз кишварҳои дигар шуда ва фоидаҳои иқтисодии бисёре низ дарбар хоҳад дошт.Вай изҳори умедворӣ мекунад,ки ҷавонон бо фарҳанги «Шоҳнома»,ки ҷомеъи ҳамаи арзоишҳои инсонист,ошно шаванд ва азамату ифтихори фарҳанг ва забони форсиро бештар бишиносанд.Вай аз ин ки дарсади ками мардум зодгоҳи Фирдавсиро медонанду дидаанд ,хеле ғамгин аст ва барои шинохти бештари ин рустои мардони бузург,ки замоне 1000 марди ҷангӣ аз он бармеомада,боз ҳам бо чангу дандон талош мекунад.
Бояд гуфт Бунёди Фирдавсӣ-шохаи Тус созмони фарҳангӣ ва мардумниҳодест , ки бе ҳеҷ вобастагӣ ба гароишоти сиёсӣ ва ё чашмдоште ба баҳраҳои бозаргонӣ ва молӣ дар заминаи густариши забон ва адаби форсӣ мекўшад ва дар ин раҳгузар талош дорад то посдорӣ аз оинҳо ва боварҳои писандидаи эронӣ, фарҳанги баромада аз гуфтор, пиндор ва кирдори некро дар баробари фарҳангҳои дигари миллатҳо ба намоиш бигузорад…
Ҷаҳон рӯ ба сӯи якдастӣ ва якпорчагист. Раванди ҷаҳонӣ шудан агарчи мумкин аст дастовардҳои судманде барои инсон дошта бошад, вале бегумон фарҳангҳои гуногун ва рангоранги бостонӣ дар гӯшаву канори кўраи хокиро дастхуши таҳаввулот ва дигарсониҳое хоҳад кард,ки шояд паёмадҳои он ҳаргиз бозгаштпазир набошад.
Аз ин рӯ,яке аз чашмандозҳои Бунёди Фирдавсӣ бозофаринӣ ва бозшинохти намодҳо ва нишонаҳои фарҳанги бумӣ аст,ки дар ин рӯйкарди вижа хиттаи Хуросон ва сарзамини Тус ва деҳкадаи Пож, ки зодгоҳи донои Тусро дар оғӯши хеш дорад,аз вижагии бештаре бархурдор аст.
Пож дар 12 километрии бохтарии Машҳад ва яке аз киёнҳои фарҳангии Осиёи Миёна ба шумор меравад.Забони форсии дарӣ афзун бар ҳазор сол дар Хуросони Бузург,сохтори гуфтории мардуми ин сомонро ташкил дода ва дар дарознои таърих ҳаргиз бо ҳуҷуми ақвоми бегона рангу рехти куҳани хешро аз даст надодааст.
Бунёди Фирдавсӣ сарафрозона корҳо ва талошҳои фарҳангии хешро бо чунин рӯйкардҳо идома медиҳад:
1.Баргузории Кунгураи солиёнаи бузургдошти сухансарои Эронзамин,ки бо номи зодгоҳи ӯ -«Пож» бапо дошта шуда ва ҳамзамон бо оғози ҳазораи дуюми хуршедии сароиши «Шоҳнома» ба унвони меросе фарҳангӣ,имсол ҳафтумини он аз 23 то 25 урдубиҳишти соли 1391 баробар бо 11 то 14 маи соли 2012 милодӣ баргузор шуд.
2.Густариши намояндагиҳои Бунёди Фирдавсӣ дар маркази устонҳои Эрон.
3.Пешниҳоди сабти поёни ҳазораи нахусти хуршедии «Шоҳнома» ба унвони мероси фарҳангии Эрон дар дафтарҳои расмии ЮНЕСКО ва пайгирии ин муҳим ҳамроҳ бо сабти ҷашни Наврӯз ба унвони оини неки эрониён.
4.Эҷоди фазои ҳамгароии ҷаҳонӣ ва талош барои пешгирӣ аз тағири номи Халиҷи ҳамеша Форс ва рафъи шубҳаҳои таърихӣ дар хусуси ҷазираҳои сегона ва низ густариши фарҳанги забони форсӣ дар ин хитта бо ҳадафи ошноии ҳарчи бештари мардуми он сомон ба пешинаҳои мусаллами таърихӣ-эронии ҷуғрофиёии ҷануби Эрон.
5.Баргузории кунгураҳои пуршумори мероси фарҳангии эрониён бо унвони поёни ҳазораи нахусти хуршедии сароиши «Шоҳнома» дар кишварҳои Фаронса, Олмон,Австрия ва Герсоговина.
6.Вироиш,пуштибонӣ ва чопи китобҳои фарҳангӣ ба шарҳи зерин:
— «Мутуни шарқӣ ва шеваҳои ғарбӣ»,ба қалами Маҳмуди Умедсолор,
— «Розҳои «Шоҳнома»,маҷмўаи мақолаҳое,ки аз сӯи Бунёди Фирдавсӣ мунташир шуда.
— «Гуфтори шоҳномапажўҳони барҷастаи Эронзамин» дар ростои ҳамоиши ҳафтаи китоби Теҳрон.
— Барпоии намоишгоҳи офаринаҳои хушнависӣ аз сафаҳоти «Шоҳнома» тавассути Устоди гаронмоя Шамсуддини Муродӣ дар маҷмўаи фарҳангии Арасборони Теҳрон.
— Бархониши оҳангини достонӣ аз «Шоҳнома»(«Заҳҳок ва Фаридун») тавассути устоди мусиқии Эрон Шаҳроми Нозирӣ дар толори ҳамоишҳои Милоди намоишгоҳи байналмилалии Теҳрон.
— Иҷрои намоишномаи «Рустам ва Исфандиёр» ба коргардонии ҳунарманди пуровоза хонуми Парии Собирӣ дар толори Рӯдакӣ

Шоҳмансури Шоҳмирзо,
шаҳри Теҳрон