Featured

ҒОРИ БОДӢ

Достони кутоҳ: #ҒОРИ_БОДӢ
Нависанда: #Ҳорукӣ_Мурокомӣ
Тарҷума: #Фирдавси_Аъзам

Вақте ки понздаҳсола будам, хоҳарам мурд. Маргаш ногаҳонӣ рӯй дод. Он замон ӯ дувоздаҳ сол дошту дар синфи ҳафт мехонд. Бо мушкили қалбии модарзодӣ ба дунё омада буд, аммо баъд аз охирин ҷарроҳияш, дар соли охири ибтидоӣ, дигар нишонае аз беморӣ дар ӯ дида намешуд. Ҳамаамон осудахотир гашта, умедвор будем, ки зиндагиаш бе ҳич ҳодисаи нохушоянде идома меёбад. Аммо дар моҳи Майи ҳамон сол тапиши дилаш номуназзамтар шуд. Вақте дароз мекашид аҳволаш бадтар мешуд ва шабҳои зиёде аз бехобӣ ранҷ мебурд. Дар бемористони омӯзишгоҳ таҳти озмоишҳои бисёре қарор гирифта буд, аммо сарфи назар аз ҷузъиёти озмоишҳо, пизишкон натавонистанд дақиқан ба ҳеч тағири дигаре дар вазъи ҷисмиаш ишора кунанд. Ба зоҳир, мушкили аслӣ бо амал бартараф шуда буд ва дуктурҳо калофа шуда буданд.

Пизишкаш гуфт: «Варзиши сахту сангин накун ва бепарво аз паи корҳои одии рӯзонаат бош, ҳатман ҳама чиз базӯдӣ беҳбуд меёбад» Шояд танҳо чизе, ки ӯ метавонист бигӯяд, ҳамин буд. Чандто нусхае ҳам барояш навишт.

Аммо беназмии зарабони дилаш нағз нашуд. Вақте сари мизи хӯрокхӯрӣ рӯбарӯяш менишастам, бештар нигоҳам ба қафасаи синааш буду қалбашро даруни он тасаввур мекардам. Пистонҳояш ба тарзи чашмгире шурӯъ карда буданд ба барҷаста шудану шакл гирифтан. Бо ин ҳол даруни он сина, қалби хоҳарам мушкил дошт. Ва ҳатто пизишки мутахассис ҳам натавонист норасоиро пайдо кунад. Ин воқеият ба танҳоӣ боиси парешонии доимии зеҳнам мешуд. Навҷавониамро дар ташвишу изтироб гузаронадам, хавотири инки ҳар лаҳза мумкин аст хоҳари хурдсоламро аз даст бидиҳам.

Падару модарам мегуфтанд, ки нигоҳубинаш кунам, чунки пайкараш хеле бемадору осебпазир буд. То ҳангоме, ки ҳар ду дар як мактаб будем, ман мудом чашмам ба ӯ буд. Агар лозим мешуд бо ҷону дил ҳозир будам зиндагиамро барои нигаҳдорӣ аз ӯ ва дили кӯчакаш ба хатар биандозам. Аммо чунин фурсат ҳаргиз пеш наомад.

Як рӯз ки ӯ аз мактаб ба хона бармегашт аз ҳол рафт. Вақте аз зинаҳои истгоҳи Сейбу Шинҷуку (Seibu-Shinjuku) боло мерафт, беҳуш шуд ва бо омбулонс фавран ба наздиктарин бемористон расондандаш. Ман ҳамин ки хабардор шудам, тез худамро ба онҷо расондам, аммо замоне ки расидам, дилаш дигар аз кор истода буд. Ҳама чиз дар фосилаи як чашмбаҳамзадан рух дод. Субҳи он рӯз бо ҳам субҳона хӯрда будем, дар дами дар бо ҳам хайрухуш кардем, ман роҳии мактаби миёна шудаму ӯ роҳии пешдабиристон (мактаби тайёрӣ). Дафъаи баъд ки дидамаш, дар тобут буд, дигар нафас намекашид. Либоси махмали сиёҳи мавриди алоқаашро дар тан дошт, бо каме ороиш ва мӯйҳои мураттабу шоназада. Либосаш гиребони тӯрии сафеде дошт, ки ранги сафед ғайритабиӣ ба назар мерасид. Чашмони дурушташ барои ҳамеша баста шуда буданд, даҳонаш андаке боз буд, гӯӣ мехост чизе бигӯяд.

Дар ҳоле, ки онҷо дароз кашида буд, чунин менамуд, ки дар оромиш хобида. Гӯӣ агар каме таконаш медодӣ, бедор мешуд. Аммо ин фақат як таваҳҳум буд. Ҳарчиқадр ҳам меҷунбондияш, ҳаргиз дубора аз хоб бедор намешуд.

Дилам намехост тани хурду латифи хоҳарамро даруни он ҷаъбаи тангу маҳдуд гузоранд. Эҳсос мекардам бояд пайкараш дар ягон ҷои бисёр фарохтар ба хок супурда мешуд. Масалан дар дили як чаманзор. Мо дар сукут ба диданаш мерафтем, ҳангоми рафтан алафҳои сарсабзу пурпушти сари роҳамонро канор мезадем. Бод чаманзорро ба оромӣ такон медод, парандагону ҳашарот дар атрофаш ҷамъ мешуданду овоз мехонданд. Бӯи табиии гулҳои ваҳшӣ ҳаворо пур мекард ва гардаҳои гул ба ҳар сӯ пахш мешуд. Шаб ки фаро мерасид, осмони болои сараш пур аз ситораҳои нуқрафоми бешуморе мешуд. Субҳгоҳон, офтоб ки тулӯъ мекард, шабнам рӯи чаман ҳамчун алмос медурахшид. Аммо, дар воқеият ӯро даруни тобути камбари масхарае гузоштаанд. Танҳо ороиши атрофи тобуташ гулҳои сафеди шӯме буд, ки онҳоро чида дохили гулдонҳо гузошта буданд. Ин фазои тангу борик нури ломпи маҳтобӣ дошт ва бе рангу ҷило буд. Аз баландгӯи кӯчаке, ки рӯи сақф насб шуда буд, садои забтшудаи мусиқӣ ба гӯш мерасид.

Наметавонистам сӯзондани ҷасадашро тамошо кунам. Вақте дари тобутро бастанду қуфлаш карданд, аз утоқ берун омадам. Ҳангоме ки падару модарам аз рӯи одобу суннат хокистари устухонҳояшро даруни гулдони махсус мерехтанд, натавонистам ҳамроҳияшон кунам. Ба ҳавлии мурдасӯзхона баромадаму дар танҳоӣ бесадо гиря кардам. Дар тамоми муддати зиндагии бисёр кӯтоҳи хоҳари хурдсолам, ҳаргиз якбор ҳам ба дардаш нахурдам, фикре, ки амиқан азобам медод.

Баъд аз марги хоҳарам, зиндагии хонаводаамон тағйир кард. Падарам камгаптар шуду модарам асабитару нооромтар. Худам риволи зиндагиро мисли пеш идома додам. Узви бошгоҳи кӯҳнавардии мактаб шудам ки сарамро гарм мекард ва ҳангоме, ки кӯҳнавардӣ намерафтам, шурӯъ мекардам ба расмкашӣ. Муаллими ҳунарам тавсия кард як мураббии наққошии хуб пайдо кунаму расмкаширо ба таври ҷиддӣ дунбол кунам. Ва вақте саранҷом рафтан ба дарсҳои расмкаширо сар кардам, алоқаам қатъӣ шуд. Ба назарам саъй мекардам, ки худамро машғул кунам то ба хоҳари аздастрафтаам фикр накунам.

То муддатҳо- намедонам чанд сол- падару модарам утоқашро ҳамонтур ки буд, нигаҳ доштанд. Китобҳои дарсию омӯзишӣ, қаламҳо, хаткӯркунаку гираҳҳои коғази кулӯлашудаи рӯи мизаш, остарҳо, кӯрпаҳо, болишҳои рӯи тахташ, пайҷомаҳои шустаю тахтшудааш, либоси махсуси мактабравияш овезон даруни ҷевон – ҳама дастнахурда. Тақвими рӯи девор ҳанӯз барномаи дарсиашро ки бо дастхатти резаш ёддошт шуда буд, дар худ дошт. Сафҳаи тақвим дар ҳамон моҳе, ки ӯ даргузашт, раҳо шуда буд, гӯӣ замон дар он нуқта ях карда буд. Чунин ба назар мерасид, ки ҳар лаҳза мумкин буд, дар кушода шаваду хоҳарам дарояд. Вақте касе дар хона набуд, гоҳе ба утоқаш мерафтам, рӯи тахтахоби мураттабаш ором менишастаму бо диққат ба ҳар тараф хира мешудам. Аммо ҳаргиз ба чизе даст намезадам. Намехостам, ҳатто заррае, назми ҳечкадом аз он васоили гунги баҷомондаро барҳам бизанам, нишонаҳое аз инки хоҳарам замоне дар миёни ин зиндагонӣ буда аст.

Борҳо саъй кардам тасаввур кунам, ки агар хоҳарам дар дувоздаҳсолагӣ намемурд, зиндагияш чигуна мешуд. Аммо ҳич роҳе барои донистани ин мавзӯъ вуҷуд надошт. Ҳатто наметавонистам тасаввур кунам, ки зиндагии худам чӣ тағйире мекард, бинобарин намедонистам ояндааш чӣ дар остини худ медошт. Аммо медонистам агар ӯ бо яке аз даричаҳои қалбаш мушкиле надошт, ҳатман бузург мешуду ба зани қобилу ҷаззобу дӯстдоштание табдил мегашт. Яқин дорам мардони зиёде дилбохтааш мешуданд ва дар оғӯш мегирифтандаш. Аммо наметавонам ҷузъиёташро тасаввур кунам. Барои ман ӯ то абад хоҳари хурдтаракам буд; хоҳаре, ки се сол хурдтар аз ман буду ба пуштибониям ниёз дошт.

Баъд аз инки ӯ пар кашид, барои муддате бамаротиб тарҳҳое аз ӯ кашидам. Дар дафтарчаи тарроҳиям хотираамро аз чеҳрааш аз зовияҳо ва гӯшаҳои мухталиф таксир кардам то фаромӯшаш накунам. Гап дар сари ин набуд, ки дар ҳоли фаромӯш кардани чеҳрааш будам. На. Сураташ то рӯзе ки зиндаам дар зеҳнам ҳакшуда хоҳад монд. Чизе ки дунболаш будам фаромӯш накардани чеҳрааш дар як лаҳзаи хоссе аз замон буд ки ба ёд доштам. Барои ин кор ночор будам бо кашидани расм ба он шакл бидиҳам. Он вақт ман понздаҳсола будам ва хеле чизҳоро дар бораи хотира, расмкашӣ ва гузари замон намедонистам. Аммо чизе ки медонистам ин буд ки бояд коре кунам то сабти дақиқе аз хотираам дошта бошам. Агар раҳояш мекардам, ҷое нопадид мешуд. Сарфи назар аз инки он хотира чи қадр рӯшан буд, замон зӯрмандтар буд. Инро аз рӯи ғариза медонистам.

Дар утоқаш, як худам, рӯи тахташ менишастаму тарҳашро мекашидам. Мекӯшидам тарзи нигоҳ карданашро дар чашми зеҳнам рӯи коғази сафед зинда кунам. Он замон бидуни таҷриба будаму бебаҳра аз маҳорати фаннии лозим, бинобарин, кори осоне набуд. Мекашидаму ҳосили корамро медаррондам, дубора мекашидаму боз пора мекардаму дур меандохтам. Ва ин чарха мудом такрор мешуд. Аммо ҳоло ки ба он наққошиҳо ки ҳифзашон кардам, нигоҳ мекунам (ҳанӯз дафтари расмкашии онвақтаам бароям азиз аст), мебинам ки пур аз ҳисси андӯҳу мотам ҳастанд. Мумкин аст аз назари фаннӣ хом бошанд, аммо ҳосили талоше содиқонаанд, талоши рӯҳи ман барои бедор кардани рӯҳи хоҳаракам. Ба он тарҳҳо ки нигоҳ мекунам беихтиёр гиряам мегирад. Аз он вақт то ҳоло расмҳои бешуморе кашидам, аммо ҳаргиз дигар ҳеч кудом аз чизҳое, ки кашидаам, маро ба гиря наандохта аст.

Марги хоҳарам таъсири дигаре ҳам бар ман дошт: боиси ҳолати бисёр шадиди тангоҳаросӣ шуд. Аз вақте дидам дохили он тобути кӯчаки танг гузоштандашу дарашро бастанду ба мурдасӯзхона бурдандаш, дигар натавонистам ба дохили ҷойҳои тангу нафасгир биравам. Муддатҳои зиёде наметавонистам савори осонбар шавам. Пеши дари осонбар меистодаму муҷассамаш мекардам, ки дар асари зилзилае аз кор уфтода ва ман ҳам дар он фазои тангу маҳдуд гирифтор шудаам. Фақат ҳамин фикр кофӣ буд то ҳисси тарси кушандае ба ман даст бидиҳад.

Ин нишонаҳо билофосила баъд аз марги хоҳарам зоҳир нашуданд. Камобеш се сол тӯл кашид то худашонро нишон бидиҳанд. Аввалин боре ки дучори ҳамлаи ҳарос шудам фавран баъд аз замоне буд ки ба ҳунаристон мерафтам. Он замон дар як ширкати борбарӣ ба таври нимавақт кор мекардам. Ёрирасони ронандаи як мошини боркаш будаму ҷаъбаҳоро бор ва холӣ мекардам. Якбор иштибоҳӣ дохили ҷаъбаи холии ҳамли бор ҳабс шудам. Кори рӯзона тамом шуду ронанда фаромӯш кард бибинад касе даруни мошини боркаш ҳаст ё на. Дари ақабро аз берун қуфл кард.

Ҳудуди ду соату ним гузашт то дар боз шуд ва ман тавонистам берун бихазам. Дар тамоми он муддат дар макони бастаю комилан торик зиндонӣ будам. Мошин аз навъи боркаши яхчолдор ё чизе аз ин даст набуд, бинобарин чанд шикоф дошт, ки ҳаво метавонист аз онҷоҳо дохил шавад. Агар бо оромиш фикр мекардам, медонистам, ки дамгир намешавам.

Аммо ҳамчунон тарсе ваҳшатнок вуҷудамро дар чанголи худаш қабза карда буд. Гарчи оксижен фаровон буд, бо ин вуҷуд ҳарчиқадр амиқ нафас мекашидам, наметавонистам ҷазбаш кунаму ҳаворо вориди шушҳоям кунам. Нафасам ба шумора уфтод ва шурӯъ кардам ба нафас-нафас задан. Сарам чарх мезад. Ба худам мегуфтам «Чизе нест. Ором бош, базудӣ аз инҷо берун мебароӣ. Имкон надорад, ки инҷо дамгир шавӣ» Аммо дар он шароит мантиқ аслан корсоз набуд. Танҳо чизе ки дар зеҳн доштам, хоҳари хурдсолам буд, ки дохили тобути кучаке гузошта ӯро ба мурдасӯзхона мебаранд. Ваҳшатзада ба девораҳои утоқаки мошини боркаш мекӯбидам.

Мошини боркаш дохили таваққуфгоҳи ширкат буду тамоми кормандон соати корашон тамом шуда, ба хонаҳояшон рафта буданд. Касе аз ғайбати ман бӯ набурда буд. Мисли девонаҳо мушт мекӯбидам аммо зоҳиран касе намешунид. Медонистам агар толеъ мадад накунад, шояд то субҳ он дохил баста мемондам. Бо ин фикр эҳсос мекардам тамоми устухонҳоям дар ҳоли пора-порашудананд.

Шаб буд ва нигаҳбони ширкат, ки машғули гашт задан дар атрофи таваққуфгоҳ буд, саранҷом сарусадоямро шуниду қуфли дарро кушод. Нигаҳбон, ки дид чиқадр зору хастаам, рӯи тахти истироҳатгоҳи ширкат мондаму пиёлае чои доғ ба ман дод. Намедонам чиқадр онҷо дароз кашидам. Аммо дере нагузашт нафаскашиям одӣ шуд. Вақти дамидани субҳ буд, бинобарин аз нигаҳбон ташаккур кардаму бо аввалин қатори рӯзона ба хона баргаштам. Хазидам рӯи тахтахоби худаму онҷо уфтодам ва барои муддате тӯлонӣ девонавор меларзидам.




Аз он ба баъд савор шудани осонбар боиси бурӯзи ҳамон ҳарос дар ман мешуд. Он ҳодиса шояд тарсе нуҳуфтаро дар ман бедор карда буд. Шак надорам ки ҷараққаашро хотироти хоҳари мурдаам зад. Албата, на фақат осонбар балки ҳар фазои бастае чунин буд. Ҳатто филмҳоеро, ки саҳнаҳое аз зердарёӣ ва тонк доштанд наметавонистам тамошо кунам. Худамро дар чунин фазоҳои тангу маҳдуд тасаввур мекардам ва ҳатто фақат тасаввури чунин чизе нафасамро банд меовард. Бештар маҷбур будам бархезаму аз толори синамо берун биравам. Ба ҳамин хотир буд, ки кам андар кам бо касе ба синамо мерафтам.

Ҳангоме ки сиздаҳсола будаму хоҳарам даҳсола, барои таътилоти тобистон, худамон, дутоӣ ба устони Ёмоношӣ (Yamanashi) сафар кардем. Бародари модарам дар озмоишгоҳи таҳқиқотии донишгоҳӣ дар Ёмоношӣ кор мекард ва мо рафтем то пешаш бимонем. Ин аввалин сафаре буд ки мо бачаҳо худамон танҳоӣ мерафтем. Он вақт ҳоли хоҳарам то андозае хуб буд ва падару модармон ба мо иҷоза доданд танҳо сафар кунем.

Тағои мо безан (муҷаррад) буд (ҳанӯз ҳам ҳаст, ҳатто ҳоло) ва ба назарам тоза по ба сисолагӣ гузошта буд. Машғӯли пажӯҳиши женетик буд (ва ҳанӯз ҳам ҳаст), бисёр ором ва то ҳадде беалоқа ба умури дунё, аммо одами бо фикри бозу рӯшан буд. Ошиқи мутолиа буду ҳама чизро дар бораи табиат медонист. Аз пиёдаравӣ дар кӯҳҳо беш аз ҳар чизи дигаре лаззат мебурд ва мегуфт ба хотири ҳамин дар Ёмоношии рустоию кӯҳистонӣ шуғли донишгоҳӣ гирифта. Хоҳарам ва ман хеле ӯро дӯст доштем.

Борхалта бар пушт дар истгоҳи Шинҷуку (Shinjuku) савори як қатори тезҳаракат шуда, ба тарафи Мотсумуту (Matsumoto) раҳсипор шуда, дар Куфу (Kofu) пиёда шудем. Дар истгоҳи Куфу тағоямон ба пешвозамон омад. Ӯ ба тарзи чашмгире қадбаланд буд ва мо ҳатто дар он истгоҳи серодам зуд дидемаш. Ӯ ба ҳамроҳи яке аз дӯстонаш хонаи кӯчаке дар Куфу иҷора карда буд, аммо ҳамхонааш хориҷ буд ва бинобарин мо барои худамон утоқе доштем то дар он бихобем. Як ҳафта дар он хона мондем. Ва тақрибан ҳар рӯз бо тағоямон дар наздикии кӯҳҳо пиёдаравӣ мекардем. Ӯ номи ҳама навъ гулҳо ва ҳашаротро ба мо ёд дод. Хотироти он тобистон ҳамеша барои мо азиз буд.

Як рӯз бештар аз маъмул пиёдаравӣ кардему наздики кӯҳи Фуҷӣ (Mount Fuji) ба дидани як ғори бодӣ рафтем. Байни ғорҳои фаровони атрофи кӯҳи Фуҷӣ ин яке аз ҳама бузургтар буд. Тағо бароямон дар бораи чи тавр шакл гирифтани ин ғорҳо гуфт. Гуфт онҳо аз бозолт (санги оташфишонии донарез ва тираранг Ф.А) сохта шудаанд ва ба ҳамин хотир дохилашон аслан ҳич пажвоке (инъикоси садо Ф.А) намешунавед. Ҳатто дар тобистон дамо поин боқӣ мемонад; дар гузашта мардум яхҳоеро ки зимистон бурида буданд, дохили ин ғорҳо захира мекарданд. Ӯ фарқи байни ду навъи ғорро фаҳмонд: Фукетсу (Fuketsu) ғорҳои бузургтар ки бақадре азим буданд ки мардум метавонистанд дохилаш бираванд ва Козо – Ана, (Кaza-Аna) ғорҳои кучактаре ки мардум наметавонистанд воридаш шаванд. Ҳар ду вожа ҷоигузини калимаҳои чинӣ бо теъдоди ҳурӯфе ҳамандоза буданд ба маънии «Бод» ва «Ҳуфра» Тағо гӯӣ ҳама чизро медонист.

Дар ғори бузург ҳазинаи вурӯдӣ медодӣ ва мерафтӣ дохил. Тағо бо мо наомад. Ӯ борҳо ба онҷо рафта буд, ба илова ӯ хеле қадбаланд буду сақфи ғор чунон кӯтоҳ ки кораш ба камар дард мекашид. Гуфт: «Хатаре надорад, пас шумо ду нафар биравед, ман канори даромадгоҳ мемонаму китоб мехонам.» Дами вурӯдӣ шахси масъул ба ҳар кадомамон як чароғи қувва доду кулоҳи эминии плостикии зардранге рӯи сарамон гузошт. Сақфи ғор теъдоде чароғ дошт аммо боз ҳам дохил то ҳадде торик буд. Ҳар қадар ки дарунтар мерафтем, ҳамон қадар сақф кӯтоҳтар мешуд. Таъаҷҷубе надошт тағои дарозқадамон берун монда буд.

Хоҳари хурдам ва ман нури чароғи қувваро пеши поямон гирифтему пеш рафтем. Берун- чиллаи тобистон буду дамо сию ду дараҷаи сонтиград аммо- дохили ғор хунук буд, зери даҳ дараҷа. Ба тавсияи тағо гӯш кардем ва ҳар ду нафар бодгири ғафсеро ки ҳамроҳамон оварда будем, пӯшидем. Хоҳарам дастамро муҳкам гирифта буд, ё мехост ман аз ӯ муҳофизат кунам ва ё ин ки умед дошт худаш аз ман муҳофизат кунад (шояд ҳам фақат намехост ҷудо шавем). Тамоми муддате ки дохили ғор будем он дасти кучаку гарм дар дастам буд. Танҳо боздидкунандагони дигар як зану шавҳари миёнсол буданд. Аммо онҳо хеле зуд рафтанд ва фақат мо ду нафар мондем.

Номи хоҳари хурдсолам Кумичӣ буд, аммо дар хона ҳама Кумӣ садояш мезаданд. Дӯстонаш Миччӣ ё Миччон садояш мезаданд. То ҷое ки медонам, ҳечкас номи комилашро намегирифт. Духтари кӯчаки борикандоме буд. Мӯи сиёҳ ва софе дошт, ки мураттабу муназзам, дуруст то болои шонаҳояш кӯтоҳ шуда буд. Чашмонаш ба нисбати андозаи сӯраташ дурушт буданд (бо мардумакҳои калон), ки ӯро паривор нишон медоданд. Он рӯз пироҳани сафеде пӯшида буд, шалвори ҷинси ранграфта ва кафшҳои катонии сӯратиранг.

Вақте роҳамонро ба самти умқи ғор идома додем, хоҳарам каме дуртар аз масири тавсияшуда, як ғори фаръии кучак кашф кард. Даҳонааш дар сояҳои тахтасангҳо пинҳон буд. Ӯ нисбат ба он ғори кӯчак бисёр кунҷков шуда буд. Аз ман пурсид: «Ба назарат худи ҳуфраи харгӯши Алис нест?»

Хоҳарам ба шиддат тарафдори китоби «Моҷароҳои Алис дар сарзамини аҷоиб»-и Луис Коррул буд. Намедонам чанд бор водорам кард то он китобро барояш бихонам. Бояд дастикам садборе буда бошад. Аз хурдӣ қодир ба хондан буд, аммо хушаш меомад, ки ман он китобро бо садои баланд барояш бихонам. Достонро аз бар шуда буд, бо ин ҳол ҳамчунон ҳар бор ки китобро мехондам ба ҳаяҷон меомад. Бахши мавриди алоқааш рақси гурӯҳии харчанг буд. Ҳатто ҳоло ҳам он бахшро ба ёд дорам, калима ба калима.

Гуфтам «Харгӯш на, ба ҳар ҳол.»

Гуфт «Мехоҳам ба дохил раваму нигоҳ кунам»

Гуфтам «Эҳтиёт кун»

Воқеан ҳуфраи борике буд (мисли Козо – Ана, тибқи таърифи тағоямон), аммо хоҳарам тавонист бидуни сахтӣ ба дохилаш бихазад. Бештари баданаш дохил буд, фақат нимаи поёнии пойҳояш берун монда буд. Зоҳиран дошт нури чароғи қувваашро дохили ҳуфра метобонд. Баъд ором ақаб-ақаб омаду гуфт: «Таҳаш воқеан жарф аст. Кафаш башиддат шеб пайдо мекунад. Айнан сӯрохи харгӯши Алис. Мехоҳам ба охираш нигоҳе андозам.»

Гуфтам: «На, ин корро накун. Хеле хатарнок аст.»

«Чизе намешавад. Ҷуссаам майда асту роҳат метавонам берун биём.»

Бодкашашро дароварду ҳамроҳи кулоҳи эминиаш ба ман дод, ҳоло фақат пироҳан дар танаш буд. Пеш аз он ки эътирозе бикунам, чароғи қувва ба даст мисли кирм дохили сӯрохи ғор лулид. Дар як он нопадид шуда буд.

Муддати тӯлоние гузашт аммо аз он берун наомад. Наметавонистам овозе бишнавам.

Ба самти дохили фазои холии сӯрох дод задам «Кумӣ! Кумӣ! ҳолат хуб аст?»

Ҷавобе наомад. Садоям бидуни пажвоке даруни торикӣ маҳв шуд. Кам-кам хавотир мешудам. Шояд дохили ҳуфра дармонда буд ва наметавонист пеш ё ақаб биравад. Шояд ҳам он дохил дилаш беҳузур шудаю беҳуш шуда буд. Агар ин иттифоқ уфтода буд ман наметавонистам ёриаш кунам. Ҳама навъ фикру хиёли ваҳшатнок ба зеҳнам хутур кард ва дар торикии атрофам эҳсоси дармондагӣ кардам.

Агар хоҳари хурдсолам воқеан дохили он ҳуфра гум мешуду дигар ба ин дунё барнамегашт чи тавр инро барои падару модарам мегуфтам? Оё бояд медавидаму ба тағоям, ки беруни даромадгоҳ мунтазир буд, мегуфтам? Ё бояд сариҷоям мемондаму мунтазир мешудам хоҳарам берун биёяд? Хам шудам то бо диққат дохили ҳуфраро нигоҳ кардам. Аммо нури чароғи қувваам ба таҳаш намерасид. Чуқурӣ борик буду торикӣ шадид.

Дубора садо задам: «Кумӣ» ҷавобе наомад. Баландтар фарёд задам: «Кумӣ» боз посухе наомад. Мавҷе аз ҳавои сард то мағзи устухонамро ларзонд. Мумкин буд хоҳарамро аз даст бидиҳам. Шояд фурӯ рафта дохили ҳуфраи Алис, даруни дунёи Локпушти масхара, гурбаи Чешир, (Cheshire Cat) Малакаи қалбҳо. Ҷое ки мантиқ маънову мафҳуме надошт. Бо худам фикр кардам набояд ҳаргиз ба инҷо меомадем.

Аммо саранҷом хоҳарам баргашт. Мисли пеш ақаб-ақаб наомад, балки аввал сараш берун хазид. Аввал мӯи сиёҳаш аз ҳуфра берун омад, баъд шонаҳо, дастҳо ва ниҳоятан кафшҳои каттонии сӯратирангаш. Бе ҳич ҳарфе пешам истод, баданашро рост кард, нафаси ором ва амиқе кашиду хоки шалвори ҷинсашро афшонд.

Дилам ҳанӯз ба шиддат мезад. Даст дароз кардаму мӯи жулидаашро мураттаб кардам. Дар нури заъифи ғор ба дурустӣ ташхис намедодам аммо гӯӣ ба пироҳани сафедаш гарду ғубори дигаре ҳам часбида буд. Бодгирашро танаш кардаму кулоҳи эминии зардрангашро ба дасташ додам.

Бағалаш кардаму гуфтам «Фикр намекардам баргардӣ»

«Хавотирам шудӣ?»

«Ҳо. Хеле»

Дастамро муҳкам гирифт. Ва бо садое ҳаяҷонзада гуфт: «Худамро ба зӯр дохили он қисмати борик ҷо додам, дарунтар кӯтоҳтар шуд ва поинтар мисли утоқи кӯчак буд. Утоқе гирд, айнан тӯп. Сақф гирд буд, деворҳо гирд буданд ва каф ҳам ҳамин тавр. Бақадре, ба қадре сокит буд, ки метавонистӣ тамоми дунёро бигардию ҳаргиз ҷое ба он ҳад хомӯшу ором пайдо накунӣ. Гӯӣ дар таҳи уқёнус будам, даруни гудоле ки ҳаминтавр фурӯрафтатар мешуд. Чароғи қувваро хомӯш кардам, торикии мутлақ буд, аммо эҳсоси тарс ё танҳоӣ намекардам. Он ҷо, макони махсусест ки фақат ман муҷоз ба вуруд ҳастам. Ҷое фақат барои ман. Каси дигаре наметавонад ба онҷо биравад. Ту ҳам наметавонӣ дохилаш биравӣ»

«Ба хотири ин ки ман хеле калонам»

Хоҳари хурдсолам сарашро тез-тез ҷанбонд. «Дуруст аст. Барои рафтан ба дохилаш хеле бузургӣ. Аммо чизи аҷиб дар бораи он макон ин аст, ки аз ҳар чизи дигаре ки метавонад вуҷуд дошта бошад, ториктар аст. Ба ҳадде торик, ки вақте чироғи қувваро хомӯш мекунӣ, хиёл мекунӣ метавонӣ сиёҳиро бо дастонат бигирӣ. Гӯӣ баданат ба тадриҷ нопадид мешавад. Аммо чун хеле торик аст, ту ин ҳолатро намебинӣ. Намедонӣ ҳануз ҷисме дорӣ ё на. Аммо ҳарчанд, масалан, ҷисмам комилан нопадид шуда, ҳамчунон онҷо ҳастам. Мисли хандаи гурбаи Чешир ки баъд аз нопадид шуданаш боқӣ мемонад. Хеле аҷиб аст, ҳа? Аммо вақте ман онҷо будам, аслан фикр намекардам аҷиб аст. Мехостам як умр онҷо бимонам, аммо фикр кардам ту хавотирам мешавӣ, ин буд ки берун омадам.»

Гуфтам: «Биё аз инҷо равем». Баандозае ҳаяҷонзада буд ки гӯӣ қасд дошт то абад беист гап бизанад, ва ман маҷбур будам монеъи ин кор шавам.«Ман наметавонам инҷо хуб нафас бикашам.»

Хоҳарам бо нигаронӣ пурсид: «Ҳолат хуб аст?»

«Хубам. Фақат мехоҳам берун равам.»

Даст дар дасти ҳам ба самти баромадгоҳ роҳ уфтодем.

Ҳамин тавр ки роҳ мерафтем, хоҳарам бо овози мулоим, тавре ки каси дигаре нашунавад (гарчи ҳечкаси дигаре он атроф набуд), гуфт: «Медонӣ? Алис ростӣ-ростӣ вуҷуд дошт. Сохтагӣ набуд. Воқеӣ буд. Харгӯши тезпо, Кулоҳдӯзи девона, гурбаи Чешир, Сарбозони варақбозӣ- ҳамаашон дар ҳақиқат вуҷуд доштанд.»

Гуфтам: «Шояд»

Аз ғори бодӣ берун омадем, баргаштем ба дунёи рӯшани воқеӣ. Лояи нозуке аз абр дар осмон он рӯзи баъдаззуҳр дида мешуд. Аммо ба ёд дорам тобиши нури хуршед чи қадр ваҳшатнок ба назар мерасид. Танини зинҷараҳо дар фазо чира буд, мисли тӯфоне шадид ҳар садоеро мехӯрд. Тағоям рӯи нимкате наздики баромадгоҳ нишаста буд, ғарқ дар китобаш. Вақте моро дид лабханд заду аз ҷояш хест.

Ду соли баъд хоҳарам даргузашт. Даруни тобуте кучак гузошта ва сӯзонда шуд. Ман понздаҳ сол доштаму хоҳарам дувоздаҳ сол. Вақте ӯ месӯхт, ман берун рафтам, ҷудо аз бақияи пайвандон, рӯи нимкате дар ҳавлии мурдасӯзхона нишастам ва ончиро ки дар он ғори бодӣ иттифоқ уфтода буд, ба ёд овардам: сангинии замонро вақте, ки мунтазири хоҳари кӯчакам будам то берун биёяд, ғафсии торикиеро, ки маро фаро гирифта буд, сармои ҷонфарсоеро ки эҳсос мекардам. Берун омадани мӯи сиёҳаш аз ҳуфра, баъд шонаҳояш. Ҳамаи он гарду ғуборе ки каму беш ба пироҳани сафедаш часпида буд.

Он вақт фикре ба зеҳнам расид: ин ки шояд ҳатто пеш аз инки ду сол баъд пизишки бемористон маргашро расман эълом кунад, зиндагиаш, пештар, ҳангоме ки дар умқи он ғор буд, аз ӯ рабуда шуда буд. Дар воқеъ, ман яқин доштам. Он замон ӯ дохили он ғор гум шуда буд ва аз ин дунё рафта буд. Аммо ман иштибоҳ фикр мекардам ҳанӯз зинда аст, бо худам савори қатораш карда будаму бараш гардонда будам ба Токио. Дасташро муҳкам гирифта будам. Баъд ҳамчун бародару хоҳар ду соли дигар зиндагӣ карда будем. Аммо он муддат чизе беш аз як муҳлати зудгузар набуд. Ду сол баъдтар, марг аз он ғор берун хазида буд ки рӯҳи хоҳарамро бигирад. Гӯӣ муҳлаташ тамом шуда буд. Баргардондани чизе ки ба орият ба мо дода шуда, ногузир буд, ва молик омада буд чизеро ки ба ӯ тааллуқ дошт, пас бигирад.

Солҳо баъд, ки бузург шудам, фаҳмидам розе, ки хоҳарам дохили он ғор бо садои оҳиста бо ман дар миён гузошта буд, воқеан рост буд. Алис ба ростӣ дар дунё вуҷуд дорад. Харгӯши тезпо, Кулоҳдӯзи девона, гурбаи Чеширـــــــ ҳамаашон воқеан вуҷуд доранд.

Поён.

Баргирифта аз сойти The New Yorker

Аз жопунӣ ба инглисӣ тарҷумаи Филип Гобриел
(03.09.2018)

Нусхаи инглисии ин достонро метавонед дар сомонаи The New Yorker бихонед.

https://www.newyorker.com/magazine/2018/09/03/the-wind-cave-haruki-murakami


#The_Wind_Cave
By Haruki Murakami
Translated, from the Japanese, by Philip Gabriel
Copyright: The New Yorker

Featured

The Gallery of Memories


Author: Shahmansoor Shahmirza
Translated from Persian by:
Shahrbanoo Shahmansoor

– What a beautiful sight! The sun is smiling, the leaves are shining like agates, and the light radiates everywhere. I can’t get enough of this sight. Who would have thought autumn would become spring? Delbar said, leaning against the window corner and looking out into the garden. She looked at the colours that filled the garden like a rainbow. She heard the buzz of bees on the yellow grapes and the echo of the water. Unconsciously, she put a hand on her face and filled her chest with the fragrance of the garden.

Delbar’s husband, Deldar, patiently picked up the sweeps with a shovel and threw them into the bucket. He hummed an old folk song. Deldar had been doing housework for some time. Every morning he sweeps the yard and cleans the cow and sheep barns.

Deldar entered the courtyard from the outside, put the bucket on the ground, and washed his hands. He saw his wife, who was still enjoying the beautiful weather. Delbar said to her husband:

It’s difficult to believe; it seems like autumn and spring.

Her husband replied while wearing his brand-new shirt:

– Nothing is permanent in this transient world, my darling. I told you that this incident was a warning for humans. A standstill was necessary because we were so immersed in technological development, greed, senseless wars, etc. But high places have their abysses. We had no mercy on ourselves. We almost destroyed nature, we broke it, burned it, and… it’s a pity that she has no voice, otherwise her scream would be deafening.

Delbar said:

– I believe. Since you promised me not to do anything without asking me, you have become very valuable to me, and I am proud of you. Everything you do is neat and clean. There is only one thing I am worried about. I am afraid that others will find out that you are doing housework and make a fool of you. These are my chores, and I have always done them. Let me do them myself from now on. You know these people well. It’s enough that you bought me a washing machine and a vacuum cleaner. Do you know what a valuable favour you did for me?

Deldar said:

– My dear, it was the least I could do for you. I used to laugh at some people when they said that a man’s wife is his minister (happy wife, happy life). Maybe this illness made me believe in that certain truth. You are the apple of my eye, my darling, and I swear to you that I will never hurt you again as long as I live. We both took good care of each other during this illness; I took care of you, and you became my healer and we loved each other, so God showed mercy on us. 

Delbar said:

– Believe me, kindness makes suffering easier to bear. I feel like I have become the queen of the world. I never imagined my husband cleaning the cow barn or washing the dishes. All I ask is that your relatives do not find out about this, because they will make fun of you, and I do not want them to upset you because of me.

Deldar said, “What are you afraid of, my dear? I will tell them with pride. You used to do all the housework – washing clothes, tending cows and sheep, cooking, cleaning, etc. – all by yourself. I did not even notice how the children grew up. I should be ashamed that I realized your needs too late. This is a false belief of our people. Who says that helping your wife diminishes your dignity? Those who hold such beliefs are unhappy and helpless. (Those who annoy their wives are miserable and helpless.) A man like this had better not be. (A man who beats his wife should be punished)

Delbar said:

– The neighbor’s wife saw you doing housework and told her husband about you. When I talked to them today, her husband said that the total weight of this virus that destroyed the world is five grams. He also said that those who made this virus remotely controlled it through telephone waves. An extremely rich, evil man wanted to control all people and proposed to the heads of state of several countries to place a metal the size of a grain of rice under the skin of everyone’s wrist so that all information – from bank account numbers to telephone passwords to unlocking cars – could be activated with the same small metal. It seems that the government leaders of these countries did not agree with his proposal, and he developed this virus for revenge. Unbelievable! The human race is finished!

Deldar said:

-There are thousands of hypotheses in this case, my dear, and soon it will become clear what it was and what happened. Man is the cruelest creature. These cases sometimes end in disaster. You see, he lost all his wealth and didn’t even have the opportunity to enjoy it; the same calamity that he wanted to bring upon the people happened to himself. Or, “He who blows into the fire will sparkle!”

While Delbar packed a shawl, socks, and a scarf in a bag, she said:

-It’s a blessing in disguise. All I know is that the benefit of this pandemic and staying home was that we got to know each other better after twenty years of living together. Maybe, as you said, this incident gave us a reason to appreciate each other more.

Deldar said:

– We neglected ourselves. All people, not only us. Distress and misery showed the true face of the people. Depreciation, poverty, unemployment, and disease came one after the other. I don’t know how, but now that everyone has taken their Panams, you can look at those who took forty bags of flour and two tons of rice and didn’t even lend to their needy neighbor?

Delbar asked:

– What is Panam?

Deldar answered:

-In the past, the mask was called Panam.

Delbar said:

-In the first days of the illness, I walked to my neighbour’s house with a mask. Her husband saw it and said, What a strange joke this is, and he made fun of me. A few days later it was unclear where he got the virus. First, he got sick his family, us, and all the neighbours. Sometimes I don’t understand the reason for many events. The one who saved for a rainy day and didn’t help his needy neighbour, and the one who couldn’t save anything for a rainy day and was needy, both survived.

Deldar said, “Thank God everything went well; let’s go so as not to be late.

Both stepped out of the house, and Deldar closed the door. The students lined up in the schoolyard, and 20 to 25 men and women gathered. All of them wore their freshly bought festive clothes, and most of them had bags with them. Except for one old man, who spoke to no one.

They had written slogans on the walls and hung banners with the following motto: We won! Goodbye, Corona! Everything is over! A new day, a new life, and… Some hugged and congratulated each other. It was as if they had not seen each other for years, and they looked at each other smiling. Poulad told Anwar:

-I did not even dare to go out on the street to avoid getting sick; it was such a difficult time, believe it or not, but I also missed my annoying neighbour. If he argues with me this time, I will not say anything to him; if he curses, I will ignore it.

Anwar said:

-I thought this time would not end. Have you ever looked at your face? How much did we all change during that time? I fought with my wife every day, the airline I worked for went bankrupt, and I was fired. I spent all my savings on buying flour and oil and thought God had forgotten us.

– God hasn’t forgotten us, but we have forgotten him. He’s a witness and observer of all our actions. Nothing happens without a reason. I believe in God, and I know that He provides our daily bread. You’re one of the two hundred million unemployed. It was our negligence, but finally, all those terrible days are over.

Poulad said this to Akram and asked him to sit next to him. The others sat down on the benches in the courtyard, and the principal walked up to the podium and stood behind the pulpit. He tapped his finger on the speaker, which then made a hissing sound, and everyone looked at him. The principal said:

-We have gathered today to celebrate the victory over Corona. This virus has suddenly appeared and turned everything upside down. Even our small village has suffered losses. We haven’t seen each other for a long time, and today is the first day of meeting after quarantine. Fathers died hoping to see their sons again. Some mothers died longing to see their children’s faces again. We have all lost our loved ones; let’s do the same thing here, in this gallery.

The principal continued:

-History is the memory of the people; we must preserve it and pass it on to the next generation. We, the teachers, consulted with some parents and came to the conclusion that the establishment of this gallery could fulfill this task. The hard days passed, and everyone was hurt, but we won, we survived, and the disease disappeared. With your permission, I would now like to ask Baba Fayaz, the oldest person in this village, to recite a Fatiha for us. With this, this gallery will be inaugurated.

Baba Fayaz, who was sitting in the first pew, stroked his beard, came to the pulpit with his stick, and said:

-My mother was one of the survivors of cholera in the second decade of the last century. I was five or six years old when I went to herd sheep. My mother told me that there were only six or seven families left in her village, all the others were destroyed. Some villages were completely evacuated, and everyone died. I am the last survivor of this era, and I say this from my own experience. I had experienced famines and wars, but this was different. Bread, water, and peace solved famine and war, but there was no medicine for this pain. Every day new symptoms are found. I want all of you to be more appreciative of each other. You have seen that people are helpless to a small, insignificant particle.

Hatred constricted his throat, and tears fell on his white beard. A tall man gathered the corners of his clothes, stood up, and said:

– Are these things really necessary? We are all grieving in the same way. I have lost my brother. Is not this pain and grief great enough that you have gathered us today and are pouring salt into our wounds? We are wounded, and everyone who gets Corona will be in pain like a wounded soldier for the rest of his life. I thought the reason you brought us here was to give us flour and rice. What do you mean by this talk? I do not want this gallery. I have nothing to put in this gallery; I have sold all my cows and sheep, and my tears are not yet dried. Will you revive my sadness?
Someone called his name. It was the voice of Akbar. The history teacher said:

-Listen, Sultan, my sorrow is not less than yours; you have lost your brother, but I have lost my wife and my sister; they have not even let me see their faces for the last time. Do you think we are not unhappy? This gallery reminds us not to forget our deceased loved ones. It also reminds us that the memory of them is always present in our minds and hearts. It is also worth leaving memories of this difficult time for our children and future generations. So that they know what a difficult time we went through and what misfortune happened to us.

The tall man looked around and sat down sadly.

The principal again stepped up to the pulpit and invited the audience to enter the school building. He took the hand of Baba Fayaz, who could hardly walk, and both entered the building slowly in front of the others. The old man was crying and wiped his tears with a handkerchief. They prepared a class as a gallery. The principal asked Baba Fayaz to cut the entrance tape with scissors. He cut the ribbon with trembling hands. Fathers and mothers entered the library and the students stayed in the corridor. They hung two brooms on the wall, their handles meeting like the two corners of a triangle. Between them was a guide stick.

The principal said:

-We lost two dustmen and a geography teacher; these are their memorials, he said, pointing to his colleague. His colleague, a young teacher, was sitting next to a table with a notebook and pen on it. An old woman with blue eyes handed the young teacher a pair of glasses and said:

-God has mercy on my husband’s soul, he used to read books with these glasses.

The young teacher took the glasses and wrote in a notebook. Others also gave him something: a shirt, a mirror, a scale, and a walking stick in memory of a loved one. Siraj, the village cook, came to the young teacher and said:

-This disease killed my only son, a pediatrician who tried to save children like a guardian angel. Please pray for him and hang his son’s white doctor’s coat on a nail.

Abdulsalam, the barber, said:

– This mirror reminds me of my mother. I leave it here; we should look at it from time to time and remember what we have done and what we will do.

Deldar took out from the bag in Delbar’s hand two pairs of socks, a shawl, and an embroidered scarf with a dove sewn on it, and explained:

-During this time we did not leave the house, just like you. These were made by my dear wife, and I would like to place these handicrafts here in remembrance. My wife learned to weave and embroider fabrics during the outbreak of the war. Sometimes deprivation is not a limitation, but an opportunity to develop and grow. I drew this dove on the fabric, and she sewed it. We did not think we would survive this disease. We wanted the dove to pass on our message to future generations that hardships will eventually end.

Sultan took the picture of his brother out of his pocket and stared at it for a moment. He kissed it and placed it on the table. Baba Fayaz opened the chain of his pocket watch hanging from his coat, placed it on the table, and said:

-It was with me for fifty years, now it belongs here. Time is a great healer. The young teacher took the objects one by one and wrote the names of their owners in a notebook.

The silent old man named Saqi, who had said nothing until that moment, raised his gaunt hand and said:

– Dear friends, my grief is endless.

Sultan said:

– Why should you be sad when you have lost no one?

Saqi said:

-It is not like that; your sorrow is my sorrow. I remember asking my father, “How much do you love me?” He replied, “I love you as much as the neighbour’s dog.” I was very disappointed and whispered to myself, So my father does not love me at all. I gave him a meaningful look and he understood and said, “When you grow up, you will understand the meaning of what I said today. When your neighbour, your fellow citizen, is happy, you also feel happiness and positive energy. However, when he is sad, you are exhausted and depressed. The crying and wailing of mothers that I heard from night until morning did not let me rest; I could not sleep during that time, and when I woke up in the morning, I was afraid of hearing bad news immediately. The village was filled with sadness. Now let us deepen our happiness. Happiness brings more joy. Your love, calls, and greetings kept me alive. You were my safeguard. I, too, was stricken with the Coronavirus, but I kept telling myself that as long as I had such kind friends and neighbours, the disease could not defeat me. The hope of seeing you again brings me back to life. Believe me, most of those who died of Corona died out of grief and fear; do not doubt it. The Sultan became angry and said:

– Are these words really necessary? God heals.

Saqi said:
-You are right, but eighty percent of diseases depend on strong spirits. If the human spirit is strong, the disease will be defeated. Cowards die many times before they die. You all have left something here to remind you of your loved ones. I also want to leave my pain and sorrow here forever. Honestly, I am not sure if the doors and walls will withstand the weight, but my grief is very deep. And it’s intense. I’ll leave it at this: let’s not be hypocrites, envious, or miserly from now on. We saw with our own eyes how powerless we were before a small particle; no one could do anything. We saw how slowly time passed because we were waiting for that day. In those days, life was dark and colourless because we were sad. During that time, our sadness became deep and long-lasting. Now we want to increase our happiness. There are some things that make us sad. Baba Fayaz, who was listening, waved his stick after hearing Saqi’s speech and said:

– Why don’t we admit that in this small village, we used to get sad when we saw the happiness of others? Pecans and ginger were an effective remedy for Corona; we old men couldn’t make it to the mountains to get them. I don’t want to name anyone, but the person who sold these plants to people at a very high price, what profit did he get from this work? Let’s promise that from now on we won’t deviate from fairness. As long as we can help someone and our goodwill reaches those around us, we live. Surely all of you who are in quarantine should understand this point. Let us remember our loved ones who died before our eyes and leave our bad habits here in this gallery. No one else said anything. The director asked the students to leave. Baba Fayaz, Sultan, Niaz, the old woman with blue eyes, Siraj, Saqi, Abdulsalam, Poulad, Deldar, Delbar, the principal, and the young teacher left the gallery. No one bothered to close the door. The gallery was open, and the scent of sadness drifted out…

#Shahmansoor_Shahmirza

1. The first literal meaning of the phrase “Al-Fatiha” is “The Opener/Key,” which could refer to the fact that this surah is the first in the Quran, the first chapter to be recited in its entirety at each rakaat of salah, or to how it serves as the opening for many functions in Islamic daily life.

Featured

“Захмҳои шукуфта” барандаи ҷоизаи Килки заррин шуд

Даври дувоздаҳуми ҷоизаи “Килки заррин”

Рӯзи ҷумъа, 15 саври 1402 хуршедӣ (баробар бо 05.05.2023 мелодӣ) барандагони дувоздаҳумин даври ҷавоизи Окодемии “Килки заррин” дар Кобул эълом шуд.

Дар маҳфиле ки дар дафтари марказии ниҳоди «Афғон адабии баир» ба манзури вогузории ҷавоизи “Килки заррин” дар шаҳри Кобул баргузор шуда буд, ҷаноби Сиддиқуллоҳи Бадр яке аз аъзои ҳайати доварони окодемии “Килки заррин” ба намояндагӣ аз Окодемии “Килки заррин” дар пайванд ба пешинаи фаъолиятҳои дувоздаҳсолаи окодемии “Килки заррин” суханронӣ карда, дар бораи вижагиҳои шеърҳо ва навиштаҳои барандагони ин даври ҷоизаи “Килки заррин”, дидгоҳи ҳайати доварони соли 1402 хуршедиро баён намуд.

Ҷаноби Бадр дар идомаи суханрониаш гуфт: Окодемии “Килки заррин”, як ниҳоди адабии озод, муташаккил аз нависандагони Афғонистон аст, ки ҳамасола ба шуморе аз осори бартари шоирону нависандагони Афғонистон ва кишварҳои дорои забону фарҳанги муштарак бо мардуми Афғонистон, ҷоизаҳоеро эъто мекунад. Хушбахтона имсол дар канори чанд асари арзишманди форсӣ ва паштуи мутаъаллиқ ба шоирону нависандагони Афғонистон, дафтари шеърҳои шоир ва достоннавису пажӯҳишгари номошнои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷаноби Фирдавси Аъзам бо номи “Захмҳои шукуфта” барандаи ҷоизаи “Килки заррин” шинохта шуда аст.

Ёдовар мешавем, ки “Захмҳои шукуфта”-и Фирдавси Аъзам соли 2022 дар шаҳри Кобул тавассути “Гурӯҳи фарҳангии ҳамзабонон” чоп шуда буд. Ин маҷмӯа шомили 60 ғазалест, ки ҳама дар мавзӯъоти иҷтимоӣ суруда шудаанд ва 33 шеъри он дар хусуси авзоъи нобасомону талхи Афғонистон ва дар ҳимоят аз мардуми дардманд ва садои расои озодиҳои онҳост. Фирдавси Аъзам ин маҷмӯъаашро ба ҳамзабонони Афғонистон тақдим карда буд. Ва садоест дар ҳанҷараҳои захмии ҳамзабононаш.

Гуфтанист, ҷоизаи берунмарзии форсии окодемии Килки заррин” қабл аз ин, ба се тан аз шоирону нависандагони номвару тавонои Ҷумҳурии Тоҷикистон; бону Фарзонаи Хуҷандӣ, ҷаноби Озари Салим ва устод Абдулҷаббор Сурӯш тафвиз гардида буд.

Дафтари “Захмҳои шукуфта”, маҷмӯъаи тозаи шеърҳои шоири қоматафрозу боланда ва зебоандеши ҷаноби Фирдавси Аъзам ки аз сӯйи ҳайати доварони бахши форсии окодемии “Килки заррин” барандаи ҷоизаи адабии “Килки заррин”- и соли 1402 хуршедӣ (2023) шинохта шуда, ҳовии нобтарин ва расотарин намунаҳои ҷаззоб ва хӯшаҳои гулистони шеъри муосири Тоҷикистон аст, ки мавриди истиқбол ва таваҷҷӯҳи вижаи ҷомеъаи адабии Афғонистон қарор гирифта аст. Ғазалҳояш ҳовии забони табиӣ, зинда ва мардумӣ талфиқе аз шеъри дирӯзу имрӯзанд, аммо бо чашмандози тоза ва рӯшан. Шеъраш рӯҳ дорад, набз дорад, метапад.

Шоир ва нависандаи муваффақу тавоно Фирдавси Аъзам дар “Захмҳои шукуфта”, дар қолабҳои чандгона табъозмоӣ намуда, аммо майдони аслии ҷавлони қаламу истеъдоди ҷӯшандаю шукуфандаи ин шоири навоин дар ин дафтар, қолаби булӯрини ғазал мебошад. Ғазалҳое, ки дар дафтари «Захмҳои шукуфта» медурахшанд, ба алмосҳое шабоҳат доранд ки монанди хуршед, фурӯғи шевое меафшонанду ҷойгоҳи баланде дар манзумаи шеъри муосири форсӣ барои Фирдавси Аъзам, ин намояндаи ҷавони шеъри муосири Тоҷикистон рақам мезананд. Осори ӯ бозтобдиҳанда ва тасвиргари намоҳое аз шодӣ, ранҷу дардҳо, додхоҳӣ ва орзуҳои мардумони форсизабон, ба хусус, Афғонистон аст. Ӯро метавон ойинаи тамомнамои ҷомеаи ин ҳавзаи ҷуғрофиё донист, ки ҳамвора алайҳи беадолатиҳои рӯзгор бетараф набуда, садои расояшро баланд кардааст.

Мазомин ва дарунмояи аслии шеърҳои “Захмҳои шукуфта”- ро ишқ, озодӣ, адолат, ҳувият, додхоҳӣ, таърих, меҳанпарастӣ ва навъдӯстӣ ташкил медиҳанд. Фирдавси Аъзам бо табъи гуҳарбораш огоҳона дар ин дафтар аз ашъори ошиқона ҳич нишоне наовардааст ва танҳо дурахшонтарин ва ҳамосатарин намунаҳо аз шеърҳои додхоҳонаи хешро ба намоиш гузошта аст. Ғазалҳои “Захмҳои шукуфта” ба лиҳози истеҳкому расоии лафзӣ, шохисаҳои фикрӣ, орояҳо ва аносири адабӣ, ҷилваҳои бадеъию хусусиёти фаннӣ, салосати забони сайқалхӯрда, балоғати калом ва дарунмояҳои бикр аз инсиҷому бартарии хосе бархурдоранд.

Окодемии “Килки заррин”, ба поси арзиши адабии “Захмҳои шукуфта” ки ишқ, озодӣ, меҳрварзию ҳамгаройӣ ва инсонмеҳвариро ҳунармандона ойинадорӣ карда, ба тасвир кашидааст, ҷоизаи берунмарзии соли 1402 хуршедии хешро ба ҷаноби Фирдавси Аъзам пешкаш мекунад ва барои ин шоири фарҳихтаю навойин ва пӯёву ҷӯё аз боргоҳи Худованди лавҳу қалам муваффақиятҳо ва дастовардҳои бештар таманно мекунад.

Continue reading ““Захмҳои шукуфта” барандаи ҷоизаи Килки заррин шуд”
Featured

МИЗ ВА ДАФТАРЧА

(Пешкаш ба амаки равоншодам #Шоҳмирзои_Хоҷамуҳаммад, ки пагоҳ аз парвози малакутияшон як сол мегузарад.
Ёду номашон ҷовидон бод!)

Дишаб ҳарчи талош кардам, хобам набурд. Аз ҷо хеста, пушти мизи кӯҳна рафтам. Аз ҷевони кӯчаки он дафтарчаро берун кашидам. Ҳамин ки ба пешониям часпондамаш, чароғи мавзӯи достони тоза дар зеҳнам рӯшан шуд. Зуд роёнаро рӯшан карда, ба навиштан пардохтам. Беист. Аммо пушти ин дафтарча ва миз чӣ достони мармузе пинҳон аст?…



Он рӯз мисли ҳар охири ҳафта ба русто рафта будам. Ба паноҳгоҳи амнам. Хонаи амак. Аз дарвозаи чӯбӣ, ки ворид мешудӣ, гулҳои садбаргу раънову сурх ба пешвозат меомаданд. Гулҳое, ки дастпарвардаи худаш буданд. Сафову фазои дилкушои ҳавлӣ мастат мекард.
Ӯро мисли ҳамеша дар утоқи кораш ёфтам. Овози махмалинаш монанди малҳаме таскинбахш буд. Дили мехрубонаш гармии ҳақиқӣ мепошид, ки уро дар байни аҳолии диёр маҳбуб мегардонд. Ҳамеша ба қаламаш рашк мебурдам. Қалами ҷодуияш, ки ба осонӣ шоҳасар меофарид. Вақте ҳарф мезад, фикр мекардӣ дар ҳоли иҷрои ягон барномаи родиёӣ ва ё мутолиаи як асари бадеист. Санҷида, пухта, расо ва оҳангин. Ҳатто дар гуфтугӯи шифоҳияш ҷойи нуқтаю вергулу аломатҳоро риоя мекард. Инро ҳама медонистанд.

Дар гӯшаи ҳуҷра қафасаи калони китобҳо меистод. Пур аз румон, зиндагинома ва донишнома, ки дилат намеомад онҳоро бубинию ҳаваси хондан накунӣ. Бӯи китоб медод ҳуҷрааш. Ҷои илҳом ва эҷод. Нависандаи нисфи китобҳои чидашуда худаш буд.
Часпида ба тирезаи обиранг мизи таҳрираш меистод, ки аз чӯби маҳини тира сохта шуда буд. Кандакориҳои нафису мураккаб онро зиннат медод. Агарчи қадре фарсуда менамуд, аммо дилрабоии он ҳанӯз побарҷо буд. Чароғи хурди рӯимизӣ, ки сояи шишаи он дар болои миз нури гарм меафшонд, дар як канор меистод, ки то бевақти шаб сафҳаи ӯро мунаввар мекард. Сандалии чармини бароҳат ҳам онҷо буд, ки болопӯшаш андаке куҳна шуда ва паи гурда рӯи он машҳуд буд. Мудом пушти миз меёфтамаш. Ёдам ҳаст, пештар пурсида будамаш, чи тур ин қадар ба таври мудовим менависад. “Навиштан сахт нест, кофист ғояе дошта бошаму қадре саломатӣ, он вақт ман медонаму бастаи сабилмондаи коғазҳои сафед”- бо эҳсоси ризоят ва зарофат ҷавоб медод.
Мудом кунҷковона аз худам суол мекардам, ки ӯ аз куҷо ин ҳама ғояҳои афсонаиро гирифта ва ин қадр китоб навиштааст…

***
Пас аз солҳо беморӣ, ки ҳич пизишке қодир ба мушаххас кардани дардаш нашуд, амак охирин китоби хайрбодашро навишт…

***
Фаслҳову солҳо иваз шуданд. Як рӯз аз сафари дуру дароз ба деҳ омада, рост ба манзилаш рафтам. Паноҳгоҳи ҳамешагӣ. Аммо ҳавлӣ рӯҳ надошт. Нишоне аз боғ набуд. Вориди ҳамон ҳуҷрае шудам, ки қаблан китобхонаро мемонд. Утоқро тоза карда, деворҳоро ранг карда буданд. Нишоне аз қафасаи китоб ва мизи чӯбӣ набуд. Бӯи ранги тоза аз рӯи деворҳо мехест. Телевизиони бузургу борике ҷои мизро тасхир карда буд. Дилам таҳ кашид. Бароям гуфтанд, ки тамоми лавозими хонаро дар анбори симонии паҳлӯи ошхона гузоштаанд. Худамро ба онҷо расондам. Ба маҳзи кушодани дар, вашми намзадагӣ биниямро озурд. Бухориҳои кӯҳнаи филизӣ, гаҳвораи ранграфта, қафаси шикастаи холӣ, қуттиҳои калону хурди ранг, қисме аз маводи озуқа ва ҳамон мизи кӯҳнаи чӯбӣ онҷо буданд. Як пояаш каҷ ва пӯсташ рехта буд. Паҳлӯи он шаш кисаи калони ҷуллӣ ҳам дида мешуд, ки болои ҳам гузошта будандашон. Вақте якеашро кушодам, чизе гулӯямро фишурд. Китобҳо. Дохили халтаҳо пур буд аз китобҳо, номаҳо ва дастнависҳои зардшудаву дарида, ки бо ҳам омехта шуда буданд. Муқоваҳо ва коғазҳо баъзеяшон канда ва ранг бохта буданд. Доғҳое ҳам рӯи ҷилдҳояшон дида мешуд. Магасҳои мурдае рӯи онҳо часпида буданд. Аз миёнашон китобҳои худашро дидам. Пойҳоям суст шуданд ва ҳамонҷо барои чанд дақиқа беҳаракат нишастам. Ёди гузашта уфтодам. Он рӯзҳо, ки худаш соатҳо пушти ҳамин мизи кӯҳнаи чӯбӣ менишаст ва айнак рӯи чашм, коғазҳои сафедро сиёҳ мекарду мӯйҳояшро сафед. Тамоми китобҳояшро рӯи ҳамин мизи чӯбӣ менавишт. Ин миз шоҳиди тамоми ғамҳо, шодиҳо, бедорхобиҳо ва андешаҳояш буд. Сангинии оринҷҳо ва шонаҳои соҳибашро беминнат мебардошт. Ҳаракати ҷодуии қалами ӯро рӯи қабат-қабати пӯсташ ҳис мекард. Мизе, ки ҳам нон оварду ҳам ном. Шоҳиди ба дунё омадани баччаҳои ӯ шуд ва ҳамаи онҳоро мактабхон кард. Онҳоро ҳамроҳи қаламаш ба донишгоҳ бурд ва баъд ба хонаи бахт гуселонд. Ва ҳич гоҳ нашикаст. Хаста нашуд. Вале ҳоло ин миз, китобҳо ва коғазҳо дар ин гӯшаи намзадаю торик зери ғубори ғафси фаромӯшӣ ғариб уфтода буданд…

Дар ҳоле, ки хашм вуҷудамро фаро гирифта буд, аз анбор берун баромадам. Арӯси амак гӯшаи ҳавлиро меруфт. Аз ӯ хостам иҷоза диҳад то китобҳо ва ҳамон мизро бо худам бубарам. Ҳич зиддият нишон надод: “Корамонро сабук мекунӣ, ҷоямон кушодтар мешавад”- гуфту ба ҷорӯбзанияш идома дод.

Ҳамон рӯз, мошини боркаше киро карда, мизу халтаҳои китобро ба шаҳр овардам. Мизи зебои замонавии худро ба яке аз дӯстонам додам ва кӯҳнаро ҷойгузини он кардам. Аввал, ҳамсарам хушаш наомад: “Дар байни ин асосияҳои тоза, мисли дарбеҳи ночаспон аст”- шикоят кард. Аммо вақте ҷараёнро барояш фаҳмондам, пазируфт. Пояашро таъмир карда, рӯғани махсусе ҳам ба монанди ранги аслии худаш додаму онро дар гӯшаи наздик ба даричаи ҳуҷраи кориям қарор додам. Тамоми китобҳояшро мураттаб кардаму дар утоқи китобхониям чидам. Бовар доштам, ки рӯҳи амак аз ин корам намеранҷад ва миз бароям баракат меорад.

Ҳамон бегоҳ пас аз хушк шудани ранг, бо порчаи хушку муаттар пушту пешашро пок кардам. Чашмнавоз шуда буд. Ҳамсарам хост порчае рӯяш кашем, нагузоштам. Аз чизҳои содаю кӯҳна, ки гузаштаро ба ёд меоваранд, хушам меояд. Сандалиамро пеш кашида, рӯи он нишастам. Дастҳоямро мисли нодидаҳо рӯи сатҳи қадре фарсудаи миз давондам. Гӯи ҷинси латиферо ламс мекунам. Тасаввур кардам, ки амак пушти он нишаста, охирин румони нотамомашро бо хушҳолию ҳавсала, зери нури чароғ менависад.Чашмҳоямро пӯшидаму ба чизе фикр кардам. Мунтазири он будам, ки миз ҷодуи худро ба ман интиқол медиҳад. Аммо ҳич иттифоқе науфтод. Шояд, чун он замон дар зеҳнам ҳич ғояе надоштам.

Дастҳоро пушти сар қуфл карда ҳамчунон ба миз менигаристам, ки беихтиёр чашмам ба се ҷевони кӯчаку борики он уфтод. Чи қадр аҳмақ будаам, ки онҳоро надидаам ва шояд пай бурдаву аҳамият надодаам. Намедонам. Якеро кушодам, як қалами тарошида ва як чашмаки ҷудошудаи айнак дошт. Дигаре акси хандони модару падараш ва расми дастҷамъии фарзандонаш. Вақте ҷевони аз ҳама поёниро кушодам, дидам, чизе нест, ҷуз як дафтарчаи хурду одӣ ки миёнашро дӯхта буданд. Онро берун кашидам. Чангу ғуборашро таккондам. Рӯи он бо хатти калону дурушт навишта шуда буд: Ғояҳо. Ва зери он номи худаш. Тапиши дилам бештар шуд. Садоям дар ҳуҷра печид: Ана ганҷинаи амак! Яъне тамоми ғояҳо ва андешаҳои ӯ инҷост? Чаро барвақттар надидамаш. Акнун дигар мушкили мавзӯъ надорам. Корамро осон кард. Гуфтам ку, ин миз баракат меорад.
Дафтарчаро кушодам. Сафҳаи аввал ҷуз чанд нуқтаи зарду ранги хира чизе надошт. Баргаи баъдӣ, холӣ буд. Сеюмӣ ҳам ҳамин тур. Ҳамаи сафҳаҳоро варақ задам. Як хатча ҳам нанавишта буд. Яъне чӣ? Чаро ӯ як дафтарчаи холиро нигоҳ дошта аст? Ва барои чӣ рӯяш “Ғояҳо” навишта буд?

Дар камоли ноумедӣ сарам ба рӯи дафтарчаи кушодаи рӯи миз уфтод. Дарҳол, ба тури муъҷизаосо як мавзӯъ – як идеяи тоза барои достони кутоҳ дар зеҳнам пайдо шуд. Сарамро бардоштам. Телефонамро гирифта, онро зуд ёддошт кардам.

Гуфтам шояд фақат як илҳоми гузарост. Аммо вақте дубора дафтарчаро бардоштам ва варақаҳои кушодаи онро ба рӯи пешониям гузоштам, боз як мавзӯи тамоман тоза дар зеҳнам рӯид.
Онро чандин маротиба санҷидам. Ҳар дафъа як чизи нав ба суроғам меомад. Баъд дар ҳоле ки дафтарчаи ҷодуиро сари ҷояш мегузоштам, ба худам гуфтам: Аҷаб ҷодугаре будаӣ амак!

#Фирдавси_Аъзам
#Миз_ва_дафтарча
28.04.2023

Continue reading “МИЗ ВА ДАФТАРЧА”
Featured

Нома

Ҷаноби Чехуфи азиз,

Умедворам ин коғаз Шуморо дар камоли тандурустӣ биёбад. Банда ба унвони яке аз алоқамандони осори гаронсанги Шумо бароятон менависам. Намоишномаҳо ва достонҳои кутоҳи Шумо таъсири бисёр амиқе бар ман гузошта, ки наметавонам бо вожаҳо баён кунам. Сабки достоннависии мунҳасирбафарди Шуморо меситоям.

«Боғи олболу», «Мурғи дарёӣ», «Бонуе бо саги малус»…. ва дигар корҳои арзишмандатонро ба такрор хондааму мехонам ва ҳар бор лояҳо ва маънои ҷадиде дар батни вожаҳои Шумо кашф мекунам. Равише, ки Шумо вазъияти инсону печидагиҳои зеҳнро ба тасвир мекашед, воқеан қобили таваҷҷӯҳу қадрдонист.

Банда дар ҳоли ҳозир рӯи навиштани корҳои кӯчаки худ кор мекунаму гоҳе аз офаридаҳои Шумо илҳом мегирам. Тавоноии Шумо дар интиқоли эҳсосоту афкори амиқ аз тариқи забони содаю дақиқ чизест, ки дар навиштани худам саъй дар тақлид аз он дорам.

Дӯст дорам дар мавриди раванди навиштани Шумо бештар бидонам ва ин, ки чӣ чизе Шуморо ба навиштан ангеза медиҳад. Чи гуна ба навиштан наздик мешаведу чӣ чизе илҳомбахши достонҳоятон аст?

Ҳамчунин мехоҳам аз Шумо бузургвор бипурсам, ки чигуна ба ин фикр уфтодед, ки дар намоишномаҳо ва достонҳоятон ҷомеаеро ба шакли воқеъигароёна ба тасвир бикашед? Ва лутфан ба ин суол ҳам посух бинависед, ки нақши нависандаро дар ҷомеъа чигуна мебинед?

Мефаҳмам, ки мумкин аст вақти посухгуӣ ба ин номаро надошта бошед, аммо мехостам бо ин мактуб эҳсоси қадрдонии худро ба офаридаҳоятон иброз кунам. Ростӣ, ин коғазро беш аз даҳ бор навиштаму пок кардам. Лутфан нахандед.

Посухи Шумо амиқан маро хурсанд хоҳад кард.

Бо меҳр,
Як хонанда

✓—————————————————————-✓

Хонандаи гиромӣ,

Сипос аз лутфи Шумо ва ин ки вақт гузоштеду барои бандаи ҳақир навиштед. Аз таҳсини Шумо ба хотири корҳоям фурутанона муфтахар ҳастам.

Барои посух ба суоли Шумо, фароянди навиштани ман ағлаб бо таҷрибиёти шахсию мушоҳидоти худ аз дунёи атрофам ҳидоят мешавад. Инҷониб муътақидам, ки бо нигоҳи интиқодӣ ба ҷаҳон метавон дар ҳама ҷо илҳом ба даст оварду достонҳое бо шахсиятҳои муҳкаму мондагору хонданӣ офарид.

Дар намоишномаҳо ва достонҳоям талош мекунам ҷомеъаро ба шевае воқеъигароёна ва печидагиҳо ва тазодҳои таҷрибиёти инсониро дар ҳадди тавон ба тасвир бикашам. Банда имон дорам, ки бо ба тасвир кашидани шахсиятҳо ва муборизоти онҳо ба шакле воқеъигароёна метавонам ба мухотаб кӯмак кунам то худу муборизоти худро дар шахсиятҳо мунъакис кунад ва дар натиҷа, онҳоро беҳтар дарк карда, бо онҳо иртибот барқарор кунад.

Дар мавриди нақши нависанда дар ҷомеъа, бар ин назарам, ки нависанда муваззаф аст оинаеро дар муқобили ҷомеъа нигоҳ дорад ва эродоту таноқузоти онро бинамоёнад. Ӯ бояд нозири ҷомеъа, мунтақид ва садои мардум бошад.

Боз ҳам аз таваҷҷӯҳи Шумо ба осори банда ташаккур мекунам. Дар зимн, сабки номанависиятонро меситоям.

Бо меҳр,

Антон Чехуф,
Маскав

#Фирдавси_Аъзам

Continue reading “Нома”